Δεύτερη θητεία Ομπάμα – ανάλυση εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ

Posted: 03/01/2013 in Γεωπολιτκή, Διεθνή
Ετικέτες: , , , , , , , , , , , , ,

 obama 2nd term

Η απόλυτη κυριαρχία των ΗΠΑ στα δρώμενα της πολύπαθης Μέσης Ανατολής φαίνεται να μπαίνει σε μια επιταχυνόμενη εξασθένηση, ενώ δεν είναι ακόμη διόλου ξεκάθαρο το πώς ή πού θα ισορροπήσει το «ισοζύγιο» της επιρροής των τοπικών ή ευρύτερων μεγάλων δυνάμεων. 

Κατ’ αρχάς, δύο χρόνια μετά από μια σειρά αραβικές ανοίξεις, επαναστάσεις, και νέες κυβερνήσεις ή πολιτικές δυνάμεις που αναδύθηκαν κατά τόπους, όπως οι Αδελφοί Μουσουλμάνοι του Αιγύπτιου Μάσρι, τα σύνορα των χωρών της Μέσης Ανατολής φαίνονται πιο ευάλωττα από ποτέ. Τα σύνορα αυτά, ως γνωστόν, χαράχτηκαν πάνω στα δύο μαντάτα των αρχών του 20ου αιώνα, το βρετανικό και το γαλλικό, με αντίστοιχες τότε σφαίρες επιρροής των δύο πάλαι ποτέ μεγάλων δυνάμεων μέσα από τις συνθήκες Σάικς-Πικό. Τότε η οθωμανική αυτοκρατορία ήταν σε διάλυση, η τσαρική Ρωσία δεν είχε ερίσματα στην περιοχή, ο πόλεμος του Σουέζ, η Οκτωβριανή Επανάσταση, η Γιάλτα ήταν ακόμη κενής ιστορικής σημασίας.

Σήμερα οι ίδιοι, πάνω κάτω, παίκτες, αλλά από διαφοροποιημένες θέσεις, τόσο στρατηγικά όσο και οικονομικά. Σε δύο λίαν φιλόδοξες, αναδυόμενες «περιφερειακές δυνάμεις», όπως αυτές θέλουν να γίνουν, τη Περσία των μουλάδων, και την μετριοπαθώς ισλαμική Τουρκία του Ερντογάν, υποβόσκουν ρευστές εθνοφυλετικές και θρησκευτικές αντιπαλότητες, που τις καθιστούν οιωνεί ευάλωττες σε εξωτερικούς κραδασμούς. Μια πιθανή εισβολή των ΗΠΑ στη Συρία, ή ένα στρατιωτικό ατόπημα εναντίον της Τεχεράνης, είτε απευθείας από αυτές, είτε από το Ισραήλ, θα λειτουργούσε ως «υγρό πυρ» που θα κατέκαιε τη Μ. Ανατολή κι όχι μόνο. Αφήνουμε κατά μέρος το ημιδιαλυμμένο Ιράκ, που απ’ την αμερικανική εισβολή και μετά, έχει γίνει το θέατρο αντιπαλοτήτων μεταξύ σουνιτικών και σιιτικών φατριών, και λίγο θέλει να περιπέσει σε συνθήκες κανονικού εμφυλίου πολέμου. Παράλληλα, στα βόρεια της χώρας, υπάρχει το αιώνιο διακύβευμα του Κουρδιστάν, με άμεσο αντίκτυπο σε Ιράν, Ιράκ, Τουρκία και Συρία. Δεν είναι μόνο αυτές οι χώρες ευάλωττες μπροστά στην πιθανότητα κατακλυσμιαίων εξελίξεων. Ο Λίβανος, η Ιορδανία, τα Κατεχόμενα θα μπορούσαν να βρεθούν στο κέντρο του κυκλώνα.

Σε περίπτωση γενικευμένης σύρραξης, κι ακόμη κι αν το περίφημο αμερικανικό ναυτικό κατάφερνε να υπερασπιστεί με αποτελεσματικότητα τα στενά του Ορμούζ στον Περσικό κόλπο με σκοπό τη διαφύλαξη της απρόσκοπτης διακίνησης πετρελαίου, οι τιμές των πετρελαιοειδών θα εκτινάσσονταν στα ύψη, δημιουργώντας πανικό στις αγορές της Ευρώπης, αλλά και στα διεθνή χρηματιστήρια, με περαιτέρω συνέπειες τόσο για τη διάθεση όσο και για την τιμή άλλων ειδών ενέργειας, πχ φυσικό αέριο. Μια τέτοια εξέλιξη θα ενίσχυε τις φυγόκεντρες δυνάμεις εντός της ήδη κλονισμένης ΕΕ, όπου τα κράτη μέλη θα εγκατέλειπαν κάθε προσπάθεια σύγκλισης και προσήλωσης στη διάσωση του ευρώ, και το κάθε ένα θα αποφάσιζε μονομερώς για τον εαυτό του τί στάση θα κρατήσει: οικονομική, νομισματική, αλλά και ως προς την εξωτερική του πολιτική. Η Μ. Βρετανία, που είναι πάντα με το ένα «πόδι έξω» θα έμπαινε ενδεχομένως στον πειρασμό να απομακρυνθεί ακόμη περισσότερο από τα κοινοτικά δρώμενα, αυτομετατρεπόμενη σε ένα είδος «Ιαπωνίας του Ατλαντικού» αμέσως μετά τον 2ο παγκόσμιο πόλεμο, μια χώρα δηλαδή, της οποίας η εξωτερική πολιτική θα ήταν πλήρως εξαρτημένη από και προσαρμοσμένη στην εξωτ. πολιτική των ΗΠΑ, εις βάρος της Ευρώπης.

Μέσα στα πλαίσια του σεναρίου αυτού, η Ρωσία θα διέβλεπε μερικές ενδιαφέρουσες γι αυτήν ευκαιρίες. Απ’ τη μια, έχοντας μπροστά της μια αποδυναμωμένη ΕΕ, θα έμπαινε ίσως στον πειρασμό να εξωθήσει την Ευρώπη να αποδεχθεί τα ρωσικά γεωπολιτικά συμφέροντα στην Ουκρανία και ίσως τη Γεωργία, πετώντας ίσως ως «δόλωμα» στους Ευρωπαίους μια κάπως πιο ελκυστική τιμή ρωσικού φυσικού αερίου, του οποίου θα είχαν αυξημένη ανάγκη, δεδομένης της ανάφλεξης των τιμών στο πετρέλαιο. Η δε απέχθεια του Πούτιν προς τις ΗΠΑ, δεν αποκλείεται να τον ωθούσε σε μια σύγκλιση με το Πεκίνο. Ένα Πεκίνο ήδη εκνευρισμένο με τους αμερικανούς, αφενός λόγω της στρατιωτικής παρουσίας τους στην κινεζική θάλασσα, αφετέρου λόγω της επιθετικής/απειλητικής ρητορείας των αμερικανών υποψηφίων κατά τις πρόσφατες προεδρικές εκλογές των ΗΠΑ. 

Αναφορικά με το Ισραήλ, η νίκη Ομπάμα είναι καταφανώς  μια οικτρή ήττα για την απερίγραπτη κυβέρνηση Νετανιάχου, ο οποίος μετέτρεψε την απομάκρυνση του νύν προέδρου των ΗΠΑ σε προσωπική πολιτική στρατηγική και στοίχημα. Αφενός προσπάθησε ανεπιτυχώς να μετακινήσει την αμερικανοεβραική ψήφο από την δημοκρατική παράταξη, (στην οποία πρόσκειται παραδοσιακά) προς την ρεπουμπλικανική, χρηματοδοτώντας αφειδώς τον Ρόμνευ μέσω του αμερικανοεβραίου πολυδισεκατομμυριούχου -και μακράν μεγαλύτερου χρηματοδότη του ίδιου του Νετανιάχου- Σέλντον Άντελσον, αφετέρου η βλακωδώς και προκλητικώς συνεχιζόμενη εμμονή του στον εποικισμό των κατεχομένων διαλύει κάθε πιθανότητα εξεύρεσης ειρηνευτικής λύσης, δημιουργίας βιώσιμου παλαιστινιακού κράτους και εντέλει επίλυσης ενός απ’ τα πλέον χρόνια προβλήματα του 20ουαιώνα. Όχι μόνο αυτό. Μια επίλυση του Παλαιστινιακού, θα επέτρεπε στο Τελ Αβίβ να προσεγγίσει το Κάιρο, με δεδομένο ότι η νέα κυβέρνηση του ισλαμιστή Μάσρι δεν φαίνεται μέχρι στιγμής διατεθιμένη να εμπλακεί  σε μια πιθανή ανάφλεξη στην ευρύτερη γειτονιά της. Σημειώστε πως το Ισραήλ είναι ήδη σε προεκλογική περίοδο, με τις εκλογές να έχουν οριστεί για τις 20 Ιανουαρίου. Αν γίνουν…

Συγκρατείστε επίσης μια ακόμη μελλοντική ημερομηνία: ο Ιούνιος 2013 είναι ιδιαίτερα σημαντικός, για τις παγκόσμιες εξελίξεις, κι αυτό διότι τελειώνει τότε η θητεία του Αχμαντινετζάντ. Η Ουάσινγκτον εκτιμά πώς μέσα από τις πρόφατες δηλώσεις του Αγιατολλά Αλί Καμενεί έρχονται προς τη Δύση κάποια  αμυδρά «σήματα» από την Τεχεράνη για χαμήλωμα των τόνων, εάν τελικά στη θέση του απερχόμενου Αχμαντινετζάντ προκριθεί ο τέως δήμαρχος Τεχεράνης, Μοχάμεντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, που θεωρείται πιο πραγματιστής και συζητήσιμος. Θα μπορέσει τώρα ο Ομπάμα να μπει σε διάλογο με το Ιράν όπως έκανε κάποτε ο Νίξον με το Πεκίνο;

Παράλληλα με αυτά, να μην ξεχνάμε τί τροπή θα μπορούσαν να πάρουν τα πράγματα στην Άπω Ανατολή, και αναφέρομαι αφενός  στα προγράμματα ανάπτυξης πυρηνικών όπλων από τη Β. Κορέα, και αφετέρου σε μια πιθανή σινο-ιαπωνική στρατιωτική εμπλοκή εντός του 2013. Eνδεχομένως να χρειαστεί να δούμε σε μελλοντικό μας άρθρο την σταδιακή αναγέννηση του εθνικο-μιλιταρισμού των Ιαπώνων, και την εγκατάλειψη του «δόγματος του μη-εξοπλισμού». 

Ο λόγος; Κοιτάσματα φυσικού αερίου, ΑΟΖ και αμφισβητούμενης κυριότητας νήσοι…

Μας θυμίζει κάτι; Πιο συγκεκριμένα: εδώ και αρκετούς μήνες αυξάνονται οι αιτίες και τα πεδία εντάσεων στην Άπω Ανατολή. Μια παλιά μελέτη του ΟΗΕ από το 1972 που πιστοποιεί την ύπαρξη φυσικού αερίου στο αρχιπέλαγος των Νήσων Σενκάκου έχει προκαλέσει την αμφισβήτηση της υφαλοκρηπίδας τους από την Ταιβάν, τη Κίνα και την Ιαπωνία. Όμως τα νησιά αυτά είναι ιαπωνικής κυριότητας από το 1895. Η κατάσταση έγινε πιο «θερμή» τον περασμένο Σεπτέμβριο, όταν το Τόκυο εξαγόρασε 3 απ’ τα μικροσκοπικά νησιά από τον ιδιώτη ιδιοκτήτη τους, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί η μεγαλύτερη διπλωματική κρίση μεταξύ Κίνας και Ιαπωνίας εδώ και 40 χρόνια. Άλλο σύμπλεγμα νήσων στον Ειρηνικό, οι Νήσοι Παρασέλ, βρίσκονται στο κέντρο αντιδικίας μεταξύ Κίνας, Φιλιππίνων, και Βιετνάμ, ενώ πιο νότια, στο Αρχιπέλαγος Σπράτλυ, μια σειρά από νήσοι «διεκδικούνται» από έξι χώρες, ήτοι Κίνα, Μαλαισία, Φιλιππίνες, Σουλτανάτο του Μπρουνέι, Βιετνάμ και Ταιβάν. Και εκεί υπάρχουν κοιτάσματα φυσικού αερίου. Το «σενάριο» μας είναι εξίσου οικείο: για την ώρα οι διπλωματικές αψιμαχίες γίνονται με αφορμή ψαρόβαρκες που ψαρεύουν στις διεκδικούμενες/αμφισβητούμενες θαλάσσιες ΑΟΖ. Μπορεί η Κίνα να έχει αποφασίσει να μην προσφύγει άμεσα στα όπλα για την ώρα, όμως, όπως και η Τουρκία, έχει ρίξει το βάρος της στη διοικητική και διπλωματική πολιτική: μονομερώς και αυθαιρέτως δημιούργησε μια νέα «επαρχία», την Σάνσα, ενσωματώνοντας ντεφάκτο στην διοικητική επικράτειά της 200 ξερονήσια του αρχιπελάγους Σπράτλυ μεταξύ Φιλιππίνων και Βιετνάμ και ανοίγοντας έτσι δύο εκατομμύρια τετραγωνικά χιλιόμετρα θαλάσσιας οδού για το εμπόριό της. Επιπλέον, το αρχιπέλαγος Σπράτλυ εκτιμάται ότι διαθέτει το πενταπλάσιο των κοιτασμάτων φυσικού αερίου των ΗΠΑ, αλλά και 213 δις βαρέλια πετρελαίου, ήτοι σχεδόν το 80 τοις εκατό των αποθεμάτων της Σ. Αραβίας… Σημειωτέον, το Αρχιπέλαγος βρίσκεται παντελώς έξω από την κινεζική ΑΟΖ, αλλά το Πεκίνο που καίγεται να διατηρήσει υψηλούς αναπτυξιακούς δείκτες, και κατά συνέπεια έχει τεράστιες ανάγκες σε ενεργειακούς πόρους, πατάει πάνω σε επιχειρήματα Ιστορίας και παράδοσης. (Οι παραλληλισμοί και οι αντιστοιχίες με τη στάση της Τουρκίας και τα φλυναφήματα Νταβούτογλου που μιλά για την …οθωμανική ιστορική παράδοση των Βαλκανίων, έχοντας στην πραγματικότητα στο μάτι τα ενεργειακά αποθέματα του Αιγαίου, και του Κρητικού Πελάγους είναι κάτι παραπάνω από εξόφθαλμοι).

Ποια θα είναι η στάση και οι «συμμαχίες» των ΗΠΑ, σε περίπτωση που τα πράγματα ξεφύγουν απ τον έλεγχο στην Άπω Ανατολή; Για την ώρα, οι ΗΠΑ ρίχνουν όλο το διπλωματικό τους βάρος υπέρ της Ταιβάν και της Ιαπωνίας, ενώ συνάπτουν μαζί τους τη μίας αμυντική συμφωνία μετά την άλλη.

Άλλη καυτή πατάτα: φάκελος Συρία. Απ’ τη μια οι ΗΠΑ, με την αγαστή συνεργασία των υπερπροθύμων συμμάχων τους Κατάρ και Σαουδικής Αραβίας (οι οποίοι για τους δικούς τους λόγους που σχετίζονται με τον φόβο της σιιτικής Τεχεράνης, σύμμαχο μέχρι τούδε του Άσσαντ στη Συρία και του Νασράλα στο Λίβανο) χρηματοδοτούν τους αντάρτες με σκοπό να επιφέρουν το τέλος της «εποχής Άσαντ», απ’ την άλλη το γεγονός πως τίποτε δεν τους διασφαλίζει ότι η Συρία δεν θα πέσει στα χέρια σαλαφιστών εκτός ελέγχου – ή ίσως εκ νέου υπό τον έλεγχο της Τεχεράνης. H πλέον ολέθρια πιθανότητα θα ήταν ένας παρατεταμένος συριακός εμφύλιος ανάμεσα σε χρηματοδοτούμενους απ’ το Ριάντ ουαχαμπιστές σουνίτες και χρηματοδοτούμενους απ’ την Τεχεράνη δωδεκαιμαμιστές σιίτες…

Πώς θα αποκοπεί ο Άσαντ από την συριακή Αλαουιτική ελίτ που τον στηρίζει; Ποια θα είναι η θέση των Αλαουιτών μέσα στο πολιτικο-θρησκευτικό τοπίο της Συρίας; Θα υπάρξει κατάπαυση του πυρός και ίσως εκλογές υπό την εποπτεία της διεθνούς κοινότητας; Αυτή τη στιγμή ο Λευκός Οίκος δεν φαίνεται να έχει τις απαντήσεις, αλλά δεν υπάρχει αμφιβολία ότι οι ΗΠΑ θα συνεχίσουν την πανάρχαια τακτική του leading from behind, βάζοντας τους συμμάχους τους να βγάλουν τα κάστανα απ’ τη φωτιά.

Είναι σίγουρο ότι ο «κεντρώος», και «πραγματιστής» Ομπάμα στη νέα του θητεία, θα πρέπει να δει προσεκτικά αρκετά ντοσιέ.

Αυτή τη στιγμή, Ουάσιγκτον, Πεκίνο, Μόσχα, Βερολίνο, Τελ Αβίβ, Τεχεράνη, Άγκυρα, Κάιρο, Ριάντ, Παρίσι, Τόκυο επιδίδονται σε ασκήσεις επί χάρτου, μπλόφες, βαριάντες και στρατηγήματα, με φόντο την παγκόσμια οικονομική κρίση. Είναι άδηλο τίνος το παιγνίδι θα βγει, και πόσο χρονικό διάστημα.

Advertisements
Σχόλια
  1. Ο/Η Γιάννης λέει:

    Εξαιρετικά ενδιαφέρον.

  2. Ο/Η Ευη λέει:

    Πολυ καλο Ντιανουπολη!

  3. Ο/Η stiker λέει:

    Πολυ καλη αναλυση της υπαρχουσας καταστασης.

  4. […] Δεύτερη θητεία Ομπάμα – ανάλυση εξωτερικής πολιτικής τ… […]

Η γνώμη σας;

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s