Πώς ο Κομφουκιανισμός μπορεί να σώσει την Ελλάδα

Posted: 08/01/2013 in Διεθνή, Πολιτικἠ
Ετικέτες: , , , ,

Xi_Jinping_Sept._19,_2012 wiki

Λιγότερο από ένας χρόνος, για την ακρίβεια 364 μέρες χωρίζουν τον πρώην Πρωθυπουργό της Ελλάδας Γ.Παπανδρέου από τον νυν Γ.Γ. του ΚΚΚ (Κομμουνιστικό Κόμμα Κίνας) Xi Jingping. Ο πρώτος γεννήθηκε 16/6/1952, ο δεύτερος 15/6/1953. Ο πρώτος ιδιωτεύει σήμερα, ενώ ο δεύτερος έχει ανέβει στα ανώτατα σκαλοπάτια της πολιτικής εξουσίας της πολυπληθέστερης χώρας του πλανήτη, κι ετοιμάζεται να πατήσει και το ύστατο: να γίνει πρόεδρος της Κίνας τον Μάρτιο τρέχοντος έτους. Σημειώστε επίσης ότι είναι μέλος της Politburo Standing Committee, ήτοι της Μόνιμης Επιτροπής του Πολιτικού Γραφείου του Κομμουνιστικού Κόμματος της Κίνας, και ντε φάκτο ανώτατου κέντρου πολιτικής εξουσίας στη χώρα αυτή.

Κάπου εδώ σταματούν οι ομοιότητες και οι παραλληλισμοί. Ο μεν Παπανδρέου, πολιτικός «πορφυρογέννητος», αμερικανοθρεμμένος και αμερικανοσπουδασμένος, φανατικός υποστηρικτής της δυτικού τύπου Δημοκρατίας, με ολίγες σοσιαλιστικής επίγευσης ευαισθησίες. Ο άλλος, ο Κινέζος, με μια εκ διαμέτρου αντίθετη πορεία, κοινωνική καταγωγή, και άτεγκτος «κομμουνιστής».

Ας αφήσουμε την επιφάνεια κι ας βουτήξουμε στα βαθειά. Οι δύο αυτοί άνδρες εκφράζουν δύο διαφορετικές πολιτικές κουλτούρες, δύο εντελώς διαφορετικούς κόσμους, το «δυτικό» και τον «ανατολικό». Η Δύση μας, εις την οποία ανήκομεν κατά τον Καραμανλή τον πρεσβύτερο, είναι τόσο πεπεισμένη για την ανωτερότητα του δικού της πολιτικού συστήματος και του τρόπου που αυτό στελεχώνει τις πολιτικές ελίτ και τις κρατικές εξουσίες, ώστε να μην αναρωτιέται καν εάν υπάρχουν εναλλακτικοί τρόποι διακυβέρνησης μιας χώρας. Άλλωστε, όταν ο τ. Πρωθυπουργός επαναλαμβάνει σαν χαλασμένος δίσκος ότι «χρειαζόμαστε μια παγκόσμια διακυβέρνηση και την χρειαζόμαστε τώρα», αφελώς υποθέτω ότι αναφέρεται σε μια παγκόσμια δημοκρατική διακυβέρνηση…

Ο δυτικός Τύπος – ο οποίος, κακά τα ψέματα, έχει μεσάνυχτα γύρω από την αχανή Κίνα, την κουλτούρα της, τη φιλοσοφία της ή την ιδιοσυγκρασία της – αναφερόμενος στα πολιτικά πράγματα της χώρας αυτής την περιγράφει ως δύσκαμπτη, αδιαφανή, γερασμένη, αρτηριοσκληρωτική, και διεφθαρμένη. Ή ότι οι νέοκοποι κινέζοι πλουτοκράτες απέκτησαν περιουσία μέσα από παράνομες δραστηριότητες με τις πλάτες πολιτικών πατρώνων στο Πολιτικό Γραφείο του κόμματος στο Πεκίνο, ή στα γραφεία των Περιφερειακών Διοικητών και Κυβερνητών της αχανούς χώρας. Σύμφωνοι, υπάρχουν αρκετά στοιχεία αλήθειας στις επισημάνσεις αυτές, και άρα παραλληλισμοί με τη δυτική πραγματικότητα.

Ομως ούτε σε επίπεδο εκλογικής λειτουργίας και εθιμοτυπικού συναντιούνται κάπου οι δύο κόσμοι. Απ’ τη μια, στη δημοκρατική Δύση, ο υποψήφιος ζητά άμεσα την προτίμηση του εκλογικού σώματος, υποσχόμενος να τηρήσει ένα είδος πολιτικού «συμβολαίου» μαζί του, «συμβόλαιο» με οικονομικές, κοινωνικές, εκπαιδευτικές, αμυντικές, περιβαλλοντικές, διοικητικές διαστάσεις. Στην Κίνα αντιθέτως, κεκλεισμένων των θυρών χρίζεται κι ενθρονίζεται Πρόεδρος ένας υποψήφιος μεταξύ ίσων, κάτω από πανομοιότυπα χαμόγελα, και διακριτικά κινέζικα παλαμάκια σε μια φαντασμαγορική τελετή εξίσου κιτς με τις τελετές Κορεατών δικτατόρων.

Αυτά στο προσκήνιο, διότι στο παρασκήνιο κρύβονται οι δύσκολες ερωτήσεις και ο ενοχλητικός προβληματισμός.

Σε μια συνέντευξή του στους Νιου Γιόρκ Τάιμς, ο Ζανγκ Βάιβάι, καθηγητής διεθνών σχέσεων στο πανεπιστήμιο της Σανγκάης, διατυπώνει μερικές από αυτές:  υπάρχει αυτή τη στιγμή στη Δύση δείγμα  πολιτικού ηγέτη που έφερε σε λίγα μόλις χρόνια μια χώρα 1,3 δις ανθρώπων κυριολεκτικά από τη λίθινη εποχή στην εποχή της πληροφορικής; Αναρωτήθηκε κανείς στη Δύση ποια προσόντα και ποιες δεξιότητες θα πρέπει να έχει ένας πολιτικός ηγέτης ώστε να φέρει εις πέρας την επαναστατική μεταμμόρφωση ενός κράτους παρά μια ήπια, αργόσυρτη και ίσως ανολοκλήρωτη «μετάβαση» στον 21ο αιώνα; Το δυτικό μοντέλο επάνδρωσης της πολιτικής ελίτ και της διοικητικής εξουσίας είναι γεμάτο παραδείγματα πολιτικών μετριοτήτων, αν όχι ανίκανων ηγετών: Ο Μπους στην Αμερική, ο Σαρκοζύ στη Γαλλία, ο Νόντα στην Ιαπωνία είναι χαρακτηριστικότατα παραδείγματα μετριότητας και ανικανότητας. Και ο Παπανδρέου επαξίως από κοντά.

Να σημειώσουμε ότι οι πρόσφατες εκλογές στις ΗΠΑ που οδήγησαν στην επανεκλογή Ομπάμα -και οι οποίες είναι μια μακρά διαδικασία πολλαπλών εκλογικών αναμετρήσεων σε διάφορα θεσμικά όργανα- κόστισαν στο αμερικανικό έθνος έξι δισεκατομμύρια δολλάρια, πράγμα που δεν θα πρέπει να μας ξαφνιάζει εάν θυμηθούμε τους τόνους απελπισίας οικονομολόγων και πολιτικών αναλυτών στις δικές μας εκλογές ότι «η χώρα δεν αντέχει το κόστος μιας προεκλογικής περιόδου».

Η δημοκρατία κοστίζει ακριβά.

Όμως οι απόλυτοι αριθμοί, όσο εντυπωσιακοί ή σοκαριστικοί κι αν είναι, δεν έχουν τόση σημασία. Είναι απείρως σημαντικότερο να επισημανθεί το γεγονός πως το δυτικό μοντέλο πολιτικής διακυβέρνησης πριμοδοτεί στην πορεία τους προς την εξουσία τους πλούσιους και τα τζάκια, οι οποίοι φυσικά άπαξ και εκλεγούν βάζουν στην κορυφή της ατζέντας τους τη διασφάλιση των συμφερόντων των πλουσίων. Όπως χαρακτηριστικά δηλώνει ο γνωστός μας οικονομολόγος, βραβευμένος με Νόμπελ, Στίγκλιτς, «η δημοκρατία στην Αμερική είναι φτιαγμένη από το 1 τοις εκατό του πληθυσμού για το 1 τοις εκατό του πληθυσμού». Όχι μόνο στην Αμερική. Έτσι ο τυπικός αμερικανός, αλλά και εν γένει δυτικός υποψήφιος, δεν κρίνεται από τις διαχειριστικές του δεξιότητες ή τις πολιτικές του ικανότητες, αλλά διακρίνεται από την γοητεία, το ίματζ, την κινησιολογία του σώματος, την ευφράδεια. Επιπλέον, στην πολιτική ατζέντα των εκλογών αλά δυτικά, αυτό που πρυτανεύει είναι τα συμφέροντα της στιγμής, όχι η εις βάθος προσμέτρηση των συνεπειών τους στις επόμενες γενιές.

Με άλλα λόγια, στη Δύση πρόεδρος ή πρωθυπουργός μιας χώρας μπορεί να γίνει κάλλιστα ένας καπάτσος, καταφερτζής εμποράκος που ξέρει να πουλάει με πειθώ τα φυστίκια του.

Κι εδώ υπεισέρχεται μια άλλη πτυχή του κινεζικού μοντέλου, που έχει την καταγωγή της στον Κομφούκιο. Ο Ζονγκ Νι Κονγκ Κιού, γεννήθηκε 7 χρόνια μετά το θάνατο του Σόλωνα, το 551 π.Χ. από φτωχούς γονείς, και σ’ αυτόν πιστώνονται μια σειρά από πολιτικο-κοινωνικές και εκπαιδευτικές διδαχές -γνωστές ως κομφουκιανισμός- τις οποίες η δυναστεία Χαν υιοθέτησε ως «θρησκεία του κράτους». Οι Κινέζοι παραδοσιακά τον ονόμαζαν Κόνγκ Φούζι, δηλαδή Δάσκαλε Κονγκ, προσφώνηση που εκλατίνισαν πολλούς αιώνες αργότερα οι Ιησουίτες σε Κομφούκιο.

Στον Κομφούκιο πιστώνεται το παραδοσιακό εκπαιδευτικό και διοικητικό μοντέλο της Κίνας. Ένα μοντέλο που χαρακτηρίζεται από την επιλογή των αρίστων μεταξύ των πολιτικών και των κρατικών αξιωματούχων, οι οποίοι θα πρέπει να είναι εξαιρετικοί μαθητές/φοιτητές, αλλά επίσης να περάσουν επιτυχώς μια σειρά ψυχολογικών δοκιμασιών και τεστ και στη συνέχεια να «ψηθούν» για πολλά χρόνια πάνω στη δουλειά, πριν ανέβουν τα σκαλοπάτια της ιεραρχίας. Εξυπακούεται ότι κάθε σκαλοπάτι χαρακτηρίζεται από συνεχή, αυστηρή αξιολόγηση.

Δοκιμάζονται ο ατομικός χαρακτήρας, οι ικανότητες διοίκησης, ο πραγματισμός και η ευθικρισία, η δημοφιλία, το ψυχολογικό προφίλ και μια σειρά άλλων στοιχείων πριν μπορέσει ένας κινέζος να μπει στη λίστα των υποψηφίων. Στη συνέχεια, σε επίπεδο χωριού ή κωμόπολης όπου υπάρχει πραγματική δημο-κρατία, οι χωρικοί ψηφίζουν τους κυβερνήτες τους. Όλοι ανεξαιρέτως οι ηγέτες της Κίνας, όλη η πολιτική ελίτ της χώρας αυτής έχουν περάσει από αυτή τη διαδικασία, της έναρξης δηλαδή από τη βάση, γι’ αυτό άλλωστε φθάνουν στην κεντρική δημόσια εξουσία όταν είναι πια μεσήλικες. Έχουν θητεύσει για χρόνια σε κυβερνητικά πόστα διαφορετικής ευθύνης και βαρύτητας στις διάφορες κινεζικές διοικητικές επαρχίες. Επί του προκειμένου, ο Xi Jingping υπήρξε κυβερνήτης της επαρχίας Φουτζιάν, και στη συνέχεια, ΓΓ του ΚΚΚ στην επαρχία Ζετζιάνγκ.

Το βασικότερο στοιχείο είναι η αέναη αξιολόγηση ενός πολιτικού ή κυβερνητικού αξιωματούχου, ανεξαρτήτως βαθμίδας, αξιολογείται η ικανότητά τους να επιλύουν προβλήματα, να αναπτύσσουν τον κοινωνικό ιστό και να δημιουργούν θέσεις εργασίας. Μόνο μετά από μια σταθερά εξελισσόμενη και πετυχημένη πορεία στα κατώτερα και τα μεσαία κυβερνητικά πόστα μπορεί ένας κινέζος πολιτικός να ονειρευτεί την είσοδό του στη λίστα των υποψηφίων για τα άδυτα των αδύτων, το Κεντρικό Γραφείο του ΚΚΚ στο Πεκίνο, όπου κάθε χρόνο «προάγονται» μόνο μια δεκαριά πολιτικοί, ενώ παράλληλα συνυπολογίζονται παράγοντες εκπροσώπησης όλων των επαρχιών της χώρας ώστε η εξουσία να μην συγκεντρώνεται ποτέ στα χέρια μιας ομάδας μόνο, αλλα να εξασκείται από κοινού: ο Πρόεδρος της Κίνας, σε αντίθεση με τον οποιονδήποτε δυτικό πρόεδρο ή πρωθυπουργό, δεν έχει την απόλυτη εξουσία στα χέρια. Δεν είναι επίσης τυχαίο, ότι ένας Κινέζος Πρόεδρος θα διορισθεί και Πρόεδρος του Κεντρικού Στρατιωτικού Συμβουλίου, του ανωτάτου σώματος των Ενόπλων Δυνάμεων της χώρας, μόνο μετά από δύο ολόκληρα έτη προεδρικής θητείας, δηλαδή αποδεδειγμένης, επί τω έργω ηγετικής ικανότητας.

Οι τρεις λέξεις κλειδιά της κομφουκιανικής αντίληψης περί τη δημόσια εξουσία και διοίκηση είναι η επιλογή, η συνέχεια και η από κοινού άσκηση. Έτσι, σε αντίθεση με το δυτικό δημοκρατικό μοντέλο όπου εις έκαστος έχει από ένα συγκεκριμένο έτος της ηλικίας το δικαίωμα του εκλέγεσθαι ακόμη και στην κορυφή, στο κινέζικο μοντέλο, ο υποψήφιος πολιτικός κατεβαίνει στην εκλογική διαδικασία ξεκινώντας από χαμηλά, και έχοντας ήδη κερδίσει με τη δουλειά του, την αξία του, την ευφυία του και το παράδειγμά του την εμπιστοσύνη του κόσμου. Πόσο χαρακτηριστική δεν είναι άραγε η επωδός που ακούγεται συχνά πυκνά κατά την προεκλογική περίοδο στις δικές μας καφετέριες και τις συντροφιές: «και πού έχει δουλέψει μωρέ αυτός και θέλει να διοικήσει την Ελλάδα;» ή «σιγά, απ’ τα 25 του βουλευτής βγαίνει, τί ξέρει από μεροκάματο;»

Προφανώς δεν προτείνω να αλλάξουμε πολίτευμα, ούτε να υιοθετήσουμε την κομφουνιανική φιλοσοφία. Αυτό που σκέπτομαι είναι άλλο: όσο ατελές ή με τις δικές του αδικίες κι ανισότητες κι αν είναι το κομφουκιανικό σύστημα, ίσως αξίζει να το μελετήσει κανείς περισσότερο, σε μια προσπάθεια να αποσπάσει μερικά ωφέλιμα στοιχεία και να τα προσαρμόσει στις δικές του ανάγκες.  Άλλωστε εδώ και 3000 χρόνια η Ελλάδα αυτό έκανε. Είχε την οξυδέρκεια, την ευφυία, τον πραγματισμό, την εξωστρέφεια να παρατηρεί προς τα έξω, να βλέπει και να παίρνει από τους «βάρβαρους» ό,τι της φαίνεται ενδιαφέρον, άξιο, πρακτικό, συμφέρον, να το αφομοιώνει, να το μεταλλάσσει και να του προσδίδει τη δική της, ελληνική προστιθέμενη αξία, επιστρέφοντάς το ως αντίδωρο στην Ανθρωπότητα.

Είναι δυνατόν τα τελευταία 60 χρόνια να έχει κυβερνηθεί το λίκνο της Δημοκρατίας από 5, 10 το πολύ τζάκια, που εναλλάσσονται από γενιά σε γενιά στη δημοτική, τη βουλευτική και την υπουργική εξουσία, σα να ζούμε στο φεουδαρχικό σύστημα του Μεσαίωνα;  Μήπως κάπου κάνουμε κάποιο λάθος; Μήπως από την μακρινή αρχαιότητα μιας χώρας απ’ την πίσω πλευρά του πλανήτη, ο σύγχρονος του σοφού νομοθέτη Σόλωνα, εξίσου σοφός Κομφούκιος έχει να μας πει κάτι για τον τρόπο διακυβέρνησης ενός κράτους, που μας συμφέρει εντέλει όλους τους Έλληνες;

Σε κάθε περίπτωση, όλα ξεκινούν από την παιδεία, την πολιτική κουλτούρα, και τις θεσμικές αξίες που ενσταλάζει μια κοινωνία στα μέλη της εξ απαλών ονύχων. Αλλά, το θέμα της ελληνικής παιδείας και όλα αυτά θα μας απασχολήσουν σε προσεχείς μας αναλύσεις.

Όταν, γύρω στο 2020, ο κύριος τέως Πρωθυπουργός και νυν ιδιωτεύων, θα έχει, σαν κάθε τέως που τηρεί την παράδοση, εκδόσει τα απομνημονεύματά του, των οποίων θα μοιράζει δωρεάν αντίτυπα στις πανεπιστημιακές βιβλιοθήκες της Δύσης, γιατί πιθανότατα δεν θα σκοτίζεται να τα αγοράσει κανείς, κι ενώ θα επαναλαμβάνει πάντα, σαν χαλασμένος δίσκος, ότι «χρειαζόμαστε μια παγκόσμια διακυβέρνηση και τη χρειαζόμαστε τώρα», ο Πρόεδρος Xi Jingping θα εξακολουθεί να ηγείται και να εκπροσωπεί τα συμφέροντα μιας χώρας με πληθυσμό ένα δισεκατομμύριο κατοίκους.

Advertisements
Σχόλια
  1. Ο/Η Kώστας λέει:

    να το αφομοιώνει, να το μεταλλάσσει και να του προσδίδει τη δική της, ελληνική προστιθέμενη αξία, επιστρέφοντάς το ως αντίδωρο στην Ανθρωπότητα

    Αμήν

Η γνώμη σας;

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s