Μιά σημαδιακή, αλλά ξεχασμένη επέτειος

Posted: 10/01/2013 in Άρθρα
Ετικέτες: , , , ,

rizospastis gr 16 april 2006

Το 2012 έφυγε παίρνοντας μαζί του όλη τη σχετική παραφιλολογία, την παράκρουση και την παραφορά για ένα – ακόμη – τέλος του κόσμου. Γράφτηκαν άρθρα, γυρίστηκαν ταινίες, τυπώθηκαν πρωτοσέλιδα γύρω από το επουσιώδες, εις βάρος του ουσιώδους.

Κι όμως, το 2012 συμπληρώθηκαν 60 χρόνια από την μαύρη επέτειο της ομίχλης του Λονδίνου, του περιβόητου «fog», που κόστισε αρχής γενομένης στις 5 Δεκεμβρίου 1952 τη ζωή πάνω από 4000 λονδρέζων, μέσα σε μόνο τέσσερα 24ωρα. 60 χρόνια μετά, παραμένει η κορυφαία τραγωδία του πλανήτη στην κατηγορία των μαζικών θανάτων από την περιβαλλοντική μόλυνση.

Ο άγγλος ποιητής του 18ου αιώνα Percy Shelley είχε γράψει 100 και πλέον χρόνια νωρίτερα, «η κόλαση είναι μια πόλη που μοιάζει με το Λονδίνο, μια πυκνοκατοικημένη πόλη γεμάτη κάπνα». Κάποιοι σήμερα ίσως μιλούσαν για προφητεία. Δεν ήταν όμως. Ήταν μια εν πολλοίς αναμενόμενη κατάσταση, αρκεί να δει κανείς με ψυχρή λογική τα δεδομένα που οδήγησαν στο fog.

Εκείνο το σαββατοκύριακο της 5ης Δεκεμβρίου ήταν πάρα πάρα πολύ παγωμένο. Οι λονδρέζοι άναβαν τις σόμπες και τα μαγκάλια, ρίχνοντας κάρβουνα και ξύλα για να κρατάνε τη φωτιά δυνατή και το σπίτι ζεστό. Σχεδόν ένα εκατομμύριο καπνοδόχοι άρχισαν από το πρωί και καθόλη τη διάρκεια της ημέρας να εκλείουν την κάπνα τους πάνω από την πόλη, σε συνθήκες βαρειάς συννεφιάς και ομίχλης, που άρχισαν με τη σειρά τους να πυκνώνουν όλο και περισσότερο από τους καπνούς των σπιτιών. Η ορατότητα έπεσε στα λιγότερα από 5 μέτρα στους δρόμους του Λονδίνου, και το βράδυ της Κυριακής σχεδόν στο μηδέν.

Πολίτες που είχαν πάρει το αυτοκίνητό τους για να μετακινηθούν από το ένα σημείο της πόλης στο άλλο αναγκάστηκαν να τα αφήσουν όπως όπως για να συνεχίσουν με τα πόδια, ενώ ταυτόχρονα αποσύρονταν απ την κυκλοφορία το ένα μετά το άλλο τα λεωφορεία και τα ταξί. Κοντά στη γέφυρα του Λονδίνου συγκρούσθηκαν δύο αμαξοστοιχίες. Οι γνωστοί Τάιμς δεν θέλησαν να δουν κάποια έκτακτη κατάσταση σε όλο αυτό το σκηνικό. Στο κύριο άρθρο τους έγραφαν «οι ομίχλες είναι παλιοί γνώριμοι των Νήσων και αυτές ήταν που υποδέχθηκαν τους πρώτους αγγλοσάξωνες όταν κατέφθασαν με τα πλοιάριά τους».

Όμως τα ποσοστά της κάπνας στην ατμόσφαιρα εκείνο το σαββατοκύριακο ήταν 66 φορές πιο ψηλά από τα ανώτατα επιτρεπτά όρια, πράγμα που έγινε αντιληπτό στην κοινή γνώμη όταν παρατηρήθηκε έλλειψη λουλουδιών για επικήδεια στεφάνια, και κασών για ταφές. Απ’ την άλλη, οι Τάιμς δεν είχαν και απόλυτο άδικο κατά μια έννοια: αυτό το fog, η πυκνή αιθαλομίχλη, ήταν κάτι που προετοιμαζόταν από πάρα πάρα πολύ καιρό. Σήμερα έχουμε κάθε λόγο να πιστεύουμε ότι η μόλυνση του περιβάλλοντος, οφειλόμενη στις αστικές δραστηριότητες του ανθρώπου, είναι ένα πανάρχαιο φαινόμενο. Στην Αίγυπτο έχουν ανακαλυφθεί μούμιες των οποίων οι επιστημονικές μελέτες ανέδειξαν μαύρους πνεύμονες από την αστική μόλυνση, ενώ έχουμε και ιστορικές πηγές από τον γιατρό του Σενέκα, ο οποίος συνιστούσε στον Ρωμαίο φιλόσοφο να αποφεύγει την μόλυνση της ατμόσφαιρας της Ρώμης.

Αν δώσουμε μάλιστα περισσότερη προσοχή στις ιστορικές πηγές της Αγγλίας, η βασίλισσα Ελεονόρα, σύζυγος του Ερρίκου ΙΙΙ αναγκάσθηκε να διακόψει το 1257 ένα ταξίδι προς το Νόττιγχαμ εξαιτίας της αιθαλομίχλης, ενώ ο υιός της, Εδουάρδος Ι, ήταν ο πρώτος μονάρχης που θέσπισε το 1285 επιτροπή αξιολόγησης του προβλήματος και ζήτησε να εκπονήσουν μέτρα εναντίον της μόλυνσης. Δυο αιώνες αργότερα, η Ελισσάβετ Ι παραπονιόταν σχετικά με «τη γεύση και την κάπνα του κάρβουνου» και ο Ιάκωβος Ι, ενοχλημένος απ’ τα σημάδια της μόλυνσης στους τοίχους του καθεδρικού ναού του Αγ. Παύλου, εξέδωσε νόμο βάσει του οποίου απαγορεύθηκε η χρήση κάρβουνου σε ακτίνα ενός μιλίου από το προαύλιο της εκκλησίας.

Το πρώτο μεγάλο fog του Λονδίνου παρατηρήθηκε το 1679, όταν σημειώθηκαν απότομοι θάνατοι οφειλόμενοι στις «ομίχλες που προκαλούσαν ναυτία και εμετό», όπως γράφουν οι χρονικογράφοι της εποχής. Στα μυθιστορήματα του Ντίκενς, ή του Κόναν Ντόυλ, η λονδρέζικη ομίχλη είναι πανταχού παρούσα, αρρωστημένη και τρομακτική, και το 1892 ο συγγραφέας Ρόμπερτ Μπαρ γράφει ένα μυθιστόρημα στην πλοκή του οποίου τοποθετεί την καταστροφή σχεδόν όλου του λονδρέζικου πληθυσμού στα μέσα του 20ου αιώνα!

Λίγο πριν την θανατηφόρα αιθαλομίχλη του 1952, ο τότε πρωθυπουργός της χώρας, Χάρολντ ΜάκΜίλαν, είχε σχεδόν την ίδια σκέψη με τον Εδουάρδο Ι: «προτείνω», είπε, «να συστήσουμε μια Επιτροπή. Δεν μπορούμε να κάνουμε και πολλά, αλλά μπορούμε να δώσουμε την εντύπωση ότι κάτι κάνουμε, και σήμερα, εάν καταφέρουμε να περάσουμε αυτήν την εντύπωση, θα έχουμε κερδίσει τη μισή μάχη»…  Η εν λόγω Επιτροπή δεν πρόλαβε καν να συνεδριάσει πριν συμβεί το μοιραίο, αλλά κι όταν αυτό συνέβη, κανένας στη βρετανική κυβέρνηση της εποχής δεν συνειδητοποίησε τις διαστάσεις της τραγωδίας.  Όταν πλέον έγινε γνωστός ο αριθμός των θυμάτων, πάνω από 4000, ο άγγλος πρωθυπουργός δήλωσε ότι θα έπρεπε να «ληφθούν υπόψη και οι σημαντικές οικονομικές διαστάσεις του προβλήματος».

Όντως κάπως έτσι έγινε. Η αγγλική κυβέρνηση αποφάσισε να λάβει μέτρα όταν εισέπραξε τα πορίσματα μιας έρευνας, η οποία απεδείκνυε πώς η μόλυνση του περιβάλλοντος κόστιζε στο δημόσιο προυπολογισμό εκατοντάδες εκατομμύρια λίρες, κι έτσι το 1956 ψηφίστηκε ο πρώτος νόμος σχετικά με την καθαρότητα της ατμόσφαιρας που επέτρεψε στον ουρανό του Λονδίνου να καθαρίσει εν μέρει από τη σοβαρή και μόνιμη μόλυνση.

Σήμερα, η μόλυνση με διοξείδιο του άνθρακα έχει αντικατασταθεί από το φαινόμενο του θερμοκηπίου και την φωτοχημική μόλυνση. Τα ποσοστά διοξειδίου του αζώτου στο Λονδίνο είναι υψηλότερα από κάθε άλλης ευρωπαικής πρωτεύουσας, κι όχι μόνο αυτό. Η μόλυνση του Λονδίνου είναι σήμερα υπεύθυνη για το θάνατο 4000 ατόμων ετησίως, όταν κάποτε, το 1985, επί Θάτσερ, η βρετανική κυβέρνηση υποσχόταν πως «το 2000 η ποιότητα της λονδρέζικης ατμόσφαιρας θα είναι τέτοια ώστε να μην τίθεται θέμα δημόσιας υγείας».

Σήμερα, περισσότερο από ποτέ, η βρετανική κυβέρνηση κωφεύει στη μόλυνση της πρωτεύουσας, ενώ μεταθέτει την όποια λύση – που μεταφράζεται στη συμμόρφωση της Αγγλίας στα προβλεπόμενα ανώτατα όρια μόλυνσης όπως καθορίζονται από την κοινοτική νομοθεσία- για το 2025 και μετά.

Παρόμοια κρούσματα αιθαλομίχλης, όχι όμως τόσο τραγικά όσο το κρούσμα του 1952 στο Λονδίνο, υπήρξαν και σε άλλες πόλεις, όπως πχ. στη Νέα Υόρκη το 1953 με 400 νεκρούς. Στις μέρες μας παρόμοια φαινόμενα εντοπίζονται σε αρκετές πόλεις του αναπτυσσόμενου κόσμου, σε χώρες της Λατινικής Αμερικής ή της ΝΑ Ασίας, με διψήφια ποσοστά ανάπτυξης, απότομης σώρρευσης του πληθυσμού σε αστικά κέντρα, και υψηλών ποσοστών κατανάλωσης ενέργειας, που επιβαρύνει το περιβάλλον.

Τον Οκτώβριο του 1981, ο νεοεκλεγείς πρωθυπουργός της Ελλάδας Αν. Παπανδρέου, είχε χαρακτηρίσει το «νέφος» της Αθήνας «πρόβλημα των 100 ημερών».

Έκτοτε έχουν περάσει 11.740 μέρες, και στο διάστημα αυτό δοκιμάστηκαν κατά καιρούς «μικροί και μεγάλοι δακτύλιοι», παίχτηκε η δημόσια υγεία «μονά-ζυγά», ελήφθησαν όλα τα δυνατά ημίμετρα, κυβερνήσεις ήλθαν και απήλθαν, υποσχέσεις και δεσμεύσεις εκστομίστηκαν, επιστημονικές επιδοτήσεις σπαταλήθηκαν, και το «νέφος» έγινε και παραμένει ο πρώτος δημότης του κλινού άστεως. Όχι μόνο. Στη Θεσσαλονίκη, το Βόλο, την Πάτρα, το Ηράκλειο, και πολλές άλλες πόλεις, η μόλυνση της αστικής ατμόσφαιρας είναι το πρώτο και χαρακτηριστικότερο δείγμα της ανθρώπινης απρονοησίας και της έλλειψης ενδιαφέροντος για τη δημόσια υγεία.

Το χειρότερο και πλέον ανησυχητικό όμως δεν είναι η κυβερνητική αβουλία για την επίλυση του προβλήματος, αλλά η αδιαφορία του εκλογικού σώματος, το οποίο έχοντας απαλλάξει τους πολιτικούς από οποιαδήποτε πίεση ή απαίτηση για το δημόσιο καλό, έχει κάπου συμβιβαστεί με την ιδέα να ζει σε ένα οιωνεί θάλαμο αερίων, εντός του οποίου -κατά τ’ άλλα- δεν καπνίζει διότι «το τσιγάρο σκοτώνει», αθλείται στα γυμναστήρια ή αγοράζει κάθε απίθανο υποπροιόν διατήρησης της σιλουέτας μέσω τηλεμάρκετινγκ γιατί «το πάχος δημιουργεί καρδιοπάθειες», ή δαπανά απίστευτα ποσά σε καλλυντικά και παραφαρμακευτικά σκευάσματα για να διατηρήσει τη νεανικότητα, και την ψευδαίσθηση ενός σφριγυλού σώματος που θα πρέπει να χωρά στο μαγιό, μέχρι τον Ιούνιο.

Πόσο λογικό ή συνεπές είναι όμως όλο αυτό με τη Λογική;

Advertisements
Σχόλια
  1. Ο/Η Ευη λέει:

    Ταπες ολα Ντιανουπολη! Ειδικα για την αδιαφορια ημων των ιδιων που οπως ευστοχα λες, κανουμε τα ‘παντα’ για την υγιεια μας, αλλα ο θαλαμος αεριων που μας εξασφαλιζουν να ζουμε καποιοι, δεν μας ταρασσει καθολου!

  2. Ο/Η QaraQul λέει:

    Πολυ καλο και επιτυχες. Η ιστορικη αναδρομη και μονο μας φανερωνει τι επεται. Να συμπληρωσω μονο οτι μας αναγκαζουν μεσω νομων για την ενοικιαση οποιουδηποτε χωρου να καλεσουμε ενεργειακους επιθεωρητες που ελεγχουν τον χωρο και αν αυτος δεν πληροι τις απαιτουμενες προδιαγραφες (ενεργειακα τζακια, υαλοστασια αλουμινιου κτλ.) απογορευεται η ενοικιαση του. Αντ’ αυτου θα μπορουσαν να εχουν βρει εναλλακτικους πορους θερμανσης ή να μειωσουν τις τιμες των ηδη υπαρχοντων (φυσικο αεριο, πετρελαιο). Κοινως ενα σημαντικο προβλημα που αφορα το κρατος και τους πολιτες, την κοινωνια ολοκληρη, το μεταθετουν μονο στους πολιτες.

  3. Ο/Η Δημητρης λέει:

    Με φωνη βραχνη απο την καπνα και το νεφος λεμε, εσεις που εχετε πιο δυνατη φωνη και γραφιδα ,
    φωναξτε μηπως και σωθουμε!

  4. Ο/Η Κώστας λέει:

    Οπως επισημαίνει ο πρώτος σχολιαστής, η μόλυνση μιας σύγχρονης πόλης είναι το σύνολο των δραστηριοτήτων, και του λάιφ στάιλ του πληθυσμού της. Οι κάτοικοι μιας τυπικής πόλης μπορούν, αν θέλουν

    – να χρησιμοποιούν λιγότερο το αυτοκίνητο και περισσότερο τα μέσα μαζικής μεταφοράς,

    – να χρησιμοποιούν λιγότερο επιβλαβή προιόντα σπιτιού ή καθαριότητας/ομορφιάς, όπως πχ αποσμητικά, λακ μαλλιών, σπρέυ κολλαρίσματος ρούχων κλπ (όσα προιόντα είναι σε μορφή σπρέυ είναι εξαιρετικά επιβαρυντικά για το φαινόμενο του θερμοκηπίου),

    – να ψωνίζουν »οικολογικά», δηλαδή να μην παρασύρονται από φανταχτερά εξωτερικά περιτυλίγματα συσκευασίας, εντός των οποίων είναι περαιτέρω συσκευασμένο ένα προιόν, αλλά να προτιμούν προιόντα με λιτό περίβλημα (τα σκουπίδια συμβάλλουν στην μόλυνση του περιβάλλοντος)

    – να κάνουν πιο έξυπνη ενεργειακή κατανάλωση σε επίπεδο θέρμανσης το χειμώνα ή δροσιάς το καλοκαίρι (πχ αγορά οικίας κατασκευασμένης με αυστηρά πρότυπα μόνωσης, εκσυγχρονισμό ή αντικατάσταση παλιών καλοριφέρ, έλεγχος σωληνώσεων κλπ)

    – να αποκτήσουν περιβαλλοντική παιδεία και συνείδηση μέσα από την μελέτη, και την παρακολούθηση θεμάτων που άπτονται του περιβάλλοντος και της υγείας – κανένας δεν τους εμποδίζει.

    Το δε κράτος, σε επίπεδο τοπικής αυτοδιοίκησης, να είναι αυστηρό στην τήρηση των προβλεπομένων σε επίπεδο σχεδιασμού, προτύπων, κανονισμών, νόμων (πολεοδομία, συγκοινωνία, άδειες, πρόστιμα και ποινές) κι όχι να τα χρησιμοποιεί καταχρηστικά τη μια στιγμή με φοροεισπρακτική λογική και να τα αφήνει ανεφάρμοστα ή χαλαρά την άλλη, για παράδειγμα κατά την προεκλογική περίοδο, γιατί έχουν …πολιτικό κόστος. Επιπλέον, το κράτος, σε επίπεδο γενικής κυβέρνησης να προχωρήσει σε γενναίο επενδυτικό σχεδιασμό της ανάπτυξης οδικών αρτηριών, Μαζικών Μέσων Μεταφοράς, εισαγωγής της πληροφορικής και της μηχανοργάνωσης ώστε πολλές σύγχρονες ανθρώπινες δραστηριότητες να λαμβάνουν χώρα χωρίς απαραίτητα την ανάγκη της φυσικής μετακίνησης από το ένα σημείο στο άλλο. (Αυτό δεν σημαίνει ότι οι άνθρωποι θα πάψουν να βγαίνουν απ τα σπίτια τους, αλλά ότι θα μειωθεί σε κάποιο βαθμό η καταναγκαστική μετακίνηση, που σήμερα συμβαίνει ακριβώς γιατί δεν υπάρχουν εναλλακτικές: ποιος ο λόγος να πάρεις το αυτοκίνητο για να πας να στηθείς 5 ώρες στην εφορία με το εκκαθαριστικό στο χέρι, όταν μπορείς να υποβάλεις τη δήλωσή σου ονλάιν;).

    Ή σε επίπεδο ενέργειας, να αναπτύξει εναλλακτικά δίκτυα τα οποία δεν βασίζονται στον παραδοσιακό λιγνίτη, όπως φυσικού αερίου, αιολικής ενέργειας, πυρηνικής ενέργειας κλπ.

    Για να τα κάνει όμως αυτά το κράτος, πρέπει να εξορθολογίσει την φορολογική του λογική ή πρακτική και διευρύνει τις πηγές των πόρων του, πράγμα που όμως βδελύσσεται ο λαός εκ του οποίου εκπορεύονται πολλαπλές ομάδες συμφερόντων (διάφορα επαγγέλματα, συντεχνίες, κομματικοί στρατοί, κλπ), και εκβιάζουν με καταχρηστικές απεργίες, ή την λεγόμενη εκδικητική ψήφο είτε να μην καταβάλουν φόρους και εισφορές, είτε να διατηρήσουν την ποινική τους ασυλία εάν πιαστούν στα πράσα, είτε να μη χάσουν προνόμια που θα εξανεμισθούν με την όποια απαξίωση της τεχνολογίας απ την οποία τρώνε ψωμί (πχ το προσωπικό της ΔΕΗ θα είχε κάθε λόγο να εκβιάζει μέσω της τιμωρητικής ψήφου την όποια κυβέρνηση θα έκανε το λάθος να εισάγει εναλλακτικές μορφές ενέργειας από ανταγωνιστικούς προς τη ΔΕΗ παρόχους).
    Οι μόνες φορές που »αριστεροί», »δεξιοί» και »μεσαίοι» εργατοπατέρες συμφωνούν ανεξαρτήτως μικροκομματικής ούγιας, είναι στις περιπτώσεις ανοίγματος επαγγελμάτων, κατάργησης μονοπωλείων, απελευθέρωσης αγορών, και απώλειας προνομίων…

    Η σχέση δημόσιας διοίκησης (κυβέρνησης) και πολιτών είναι αμφίδρομη και διαδραστική. Αν ένας υπουργός προσμετράει το πολιτικό κόστος και δεν θέλει να »δυσαρεστήσει» το εκλογικό σώμα, οι πολίτες έχουν προσδοκία και απαίτηση να απολαύσουν το βέλτιστο, αγαθότερο αποτέλεσμα με τη μικρότερη δυνατή αρωγή τους, χωρίς να »ξεβολευτούν» από συνήθειες, που συνεισφέρουν σημαντικά στη μόλυνση.

    Τόσο οι πολίτες όσο και η κρατική μηχανή καλούνται να αλλάξουν μόνιμα τρόπο σκέπτεσθαι και συνήθειες εκ βάθρων. Αλλά κανένα εκ των δύο μερών δεν θέλει να το παραδεχτεί αυτό. Θα αλλάξουν τα πράγματα μόλις ένα εκ των δύο μερών το θελήσουν πραγματικά.

  5. Ο/Η stiker λέει:

    Poli oraio arthro Ntianoupoli kai epikairo. H istoria epanalamvanetai telika.

Η γνώμη σας;

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s