Πελατειακές σχέσεις: το μεγάλο καρκίνωμα – Μέρος 1ο

Posted: 26/01/2013 in Άρθρα, Πολιτικἠ
Ετικέτες: , , , , ,
Φωτό: ssstroumfakiaaa.blogspot.gr

Φωτό: ssstroumfakiaaa.blogspot.gr

Εχουμε μπει στον 6ο χρόνο ύφεσης και τον 4ο από την ντε φάκτο πτώχευση της χώρας. Δεν είναι η πρώτη φορά που η Ελλάδα κηρύσσει φαλιμέντο. Είναι ένα περιοδικό φαινόμενο που έχει σημαδέψει τους δύο αιώνες ζωής του νεοελληνικού κράτους. Τι τραγικό αλήθεια. Είμαστε μόλις 8 χρόνια από την ελληνική επανάσταση, και μόλις 17 χρόνια από την ανεξαρτησία του Έθνους. Πώς να ήταν η Ελλάδα το 1813?

Η μη εκβιομηχάνιση το 19ο αιώνα, οι περιορισμένης εμβέλειας βιομηχανικές προσπάθειες κατά τον 20ο, η χαμηλή παραγωγικότητα της αγροτικής παραγωγής, ο περιορισμός της φορολογικής βάσης σε μια κοινωνική ομάδα και κυρίως η χρήση των κρατικών εσόδων για τις πελατειακές ανάγκες της πολιτικής τάξης (και τον ιδιοτελή ατομικό πλουτισμό), εγκλωβίζουν το νεοελληνικό κράτος σε μόνιμη ένδεια δημοσίων πόρων, πράγμα που θα έχει αποτέλεσμα τον εξωτερικό υπερδανεισμό του κράτους, και μια σειρά από χρεοκοπίες (1826,1843,1860,1893,1932,1949 που όμως απεφεύχθη λόγω της βοήθειας Marshall, de facto από το 2009 και μετά). Όχι μόνο αυτό. Ο έλεγχος της εθνικής οικονομίας από εκπροσώπους των δανειστών, και κυριολεκτικά η ίδια η εθνική κυριαρχία βρίσκονται μονίμως «στο εξωτερικό». Σύμφωνα με τους Reinhart και Rogoff, η Ελλάδα βρέθηκε (μέχρι το 2008) υπό εξωτερική οικονομική επιτήρηση κατά το 50,6% του χρόνου ύπαρξής της ως ανεξάρτητο  κράτος…

Έχουμε πτωχεύσει και πριν και μετά από πολέμους, πριν και μετά από μεταρρυθμίσεις, πριν και μετά από χούντες και παλινορθώσεις, πριν και μετά την είσοδό μας στην ΕΟΚ, ή την είσοδο μας στο Ευρώ. Όποια επιχειρήματα και να αναπτύξει  κανείς, είναι μάλλον αδύνατον να εξηγηθεί αυτό το φαινόμενο. Πτωχεύουμε συνεχώς, κάτω από όλα τα καθεστώτα, όλες τις διεθνείς περιρρέουσες συνθήκες, όλα τα νομίσματα. Άρα πρέπει να αφήσουμε τις εύκολες εξηγήσεις και να προβληματιστούμε τί συμβαίνει.

Κάτι άλλο συμβαίνει και πρέπει να το εντοπίσουμε εάν θέλουμε πραγματικά να καταλάβουμε γιατί θα συνεχίσουμε να πτωχεύουμε πάντα, εάν δεν φροντίσουμε να αλλάξει. Τι είναι αυτό; Η πολιτική μας κουλτούρα και τα ιστορικά μας βιώματα που τη διαμόρφωσαν. Μια πολιτική κουλτούρα που πατάει πάνω στις πελατειακές σχέσεις των ανθρώπων μεταξύ τους, και με το κράτος. Το πελατειακό πολιτικό μας σύστημα είναι κατά πώς φαίνεται η πηγή όλων των δεινών μας, και εξηγεί ένα μεγάλο μέρος της «μοίρας» μας.  Βάζω τη μοίρα σε εισαγωγικά, διότι είναι μια μεταβλητή. Θα τα δούμε λίγο πιο αναλυτικά.

Ακόμη και σήμερα πάντως δεν έχουμε καν κάποια συγκεκριμένη λέξη για να ορίσουμε αυτό το κοινωνικο-πολιτικό και γιατί όχι, πολιτιστικό φαινόμενο. Η ονοματοδοσία θα μας διευκόλυνε να αναγνωρίσουμε το κακό, και να αναζητήσουμε διέξοδο.

Το 2011 σε γερμανική εφημερίδα, ο γνωστός Δημοσθένης Κούρτοβικ υπέγραψε ένα άρθρο, εντός του οποίου είχε βάλει αυτή τη φράση: «η Ελλάδα είναι πολύ ανατολική για να ανήκει στην Ευρώπη, και πολύ δυτική για να ανήκει στην Ανατολή». Δεν είναι κάτι καινοφανές. Λίγο μετά τον 2ο παγκ. Πόλεμο, ένας άγγλος διοικητής φέρεται να διατύπωσε το εξής: «οι Έλληνες είναι …Ασιάτες. Δεν μπορούμε να τους κρίνουμε με ..ευρωπαικούς όρους.»

Φυσικά και είμαστε ευρωπαίοι, φυσικά και δεν είμαστε Ασιάτες, όπως ανάλαφρα και ρηχά αποφάνθηκε ο άγγλος. Φυσικά και δεν είμαστε διεφθαρμένοι, όπως διαλαλούσε ο ΓΑΠ, ή υπαινίσσεται η Μέρκελ. Και αυτά είναι εξίσου ανάλαφρα και ρηχά.

Πριν προχωρήσουμε να σημειώσω κάτι ακόμη. Μέσα στην απελπισία του ο κόσμος έχει αρχίσει να βαδίζει από το ένα άκρο, του «ωχ αδερφέ», στο άλλο άκρο, στην μαζική δηλαδή ενοχοποίηση  της ελληνικής κοινωνίας και του έθνους, έτσι όπως διακριτικά και ανεπαίσθητα αφομοιώνεται μέσα από την επανάληψη φράσεων του τύπου «καλά να πάθουμε», «ας προσέχαμε», «εμείς τους ψηφίζαμε», κλπ. Ας μείνουμε ουδέτεροι στην εκτίμησή μας, ούτε επιεικείς, ούτε σκληροί, κι ας προσπαθήσουμε να επισημάνουμε τα υπαρκτά δεδομένα χωρίς φόβο και χωρίς πάθος.

Τι μας χωρίζει από τους υπόλοιπους Ευρωπαίους; Μια Ιστορική εξέλιξη 5 αιώνων.

Όπως είπε γύρω στο 1930 ο γνωστός Ισπανός φιλόσοφος Ορτέγκα Γκασσέτ, με μια πρώτη ματιά οι Ευρωπαίοι διαφέρουν μεταξύ τους. Αν κάποιος παρατηρήσει από πιο κοντά τις κοινωνικές τους θεωρίες, τις αξίες τους, τις πολιτικές τους αντιλήψεις (πχ τι συνιστά κράτος και ποιος είναι ο ρόλος του), αντιλαμβάνεται ότι οι Eυρωπαίοι έχουν πάρα πολλά πρωτεύοντα κοινά στοιχεία. Αυτά τα στοιχεία διαμόρφωσαν τις εθνικές, θρησκευτικές, δικαιικές (δηλ. της έννοιας του Δικαίου) και πολιτιστικές αναπαραστάσεις της Ευρώπης. Τον Mεσαίωνα ακολούθησε η Αναγέννηση, ο Διαφωτισμός και η Γαλλική Επανάσταση, κινήματα και ιστορικές εξελίξεις πάνω στις οποίες πάτησε η αναγνώριση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, η έννοια του εθνικού κράτους (Ρουσσώ), η έννοια της λαϊκής κυριαρχίας, η ελευθερία και το δίκαιο του ατόμου που, επιπροσθέτως, θα είχε μερίδιο στην άσκηση της εξουσίας. Όλα αυτά τα στοιχεία ενσωματώθηκαν σταδιακά και μετά από πολλές ζυμώσεις στην σύγχρονη ευρωπαϊκή πολιτική σκέψη.  Παράλληλα, από τον 18ο αιώνα και μετά, βλέπουμε μια σειρά από νέες θεωρίες, ιδεολογίες και πολιτικά συστήματα όπως ο φιλελευθερισμός, ο σοσιαλισμός, ο συντηρητισμός και ο εθνικισμός, οι οποίες ιδεολογικοποίησαν την πολιτική. Για έναν εξωτερικό παρατηρητή, πχ Αμερικανό, Κινέζο ή Αφρικανό, η ευρωπαϊκή κουλτούρα φαίνεται ομογενοποιημένη και μόνο εμείς, που την βλέπουμε και την κρίνουμε από μέσα, μπορούμε να αναγνωρίζουμε τις διαφορετικές αποχρώσεις που δεν είναι ορατές εκ πρώτης όψεως. Πάντως πρέπει να  κατανοήσουμε και μια άλλη πτυχή. Το «πελατειακό πολιτικό σύστημα» δεν είναι ένα σύστημα διακριτό και ανταγωνιστικό προς πχ τον φιλελευθερισμό, τον σοσιαλισμό, τη δικτατορία ή άλλες μορφές πολιτεύματος. Δεν αποτελεί ένα άλλο πρότυπο πολιτικο-κοινωνικής συγκρότησης, αλλά συνιστά μια ιδιόμορφη απόκλιση του κλασικού φιλελεύθερου-καπιταλιστικού-δημοκρατικού συστήματος.

Μετά την πτώση της Κωνσταντινούπολης το 1453, όλες οι επαρχίες του Βυζαντίου (σημερινά Βαλκάνια, Μολδοβλαχία κλπ) πήραν άλλο ιστορικό μονοπάτι από αυτό που γνώρισε η (σήμερα) λεγόμενη «Δυτική» Ευρώπη. Αντιθέτως, επί 3, 4 ή και 5 αιώνες (ανάλογα την περιοχή), οι περιοχές αυτές προσαρμόστηκαν στα διοικητικά/κρατικά/γραφειοκρατικά «πρότυπα» λειτουργίας της οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Η οθωμανική αυτοκρατορία δεν είχε φεουδαρχικό σύστημα, αλλά ο Πατισά, ο Σουλτάνος δηλαδή, ήταν ο μοναδικός και απόλυτος αυθέντης της αυτοκρατορίας. Του ανήκαν τα εδάφη και οι πληθυσμοί που διαβιούσαν σ’ αυτά. Ο Σουλτάνος ενδιαφερόταν για δύο βασικά πράγματα: να μπαίνουν εγκαίρως οι φόροι στα ταμεία του παλατιού και να έχουν όλοι οι υποτελείς σκυμμένο το κεφάλι. Η διοίκηση των υποτελών γινόταν μέσα από το θεσμό των γνωστών μιλιέτ. Με άλλα λόγια οι πληθυσμοί «ομαδοποιούνταν» και διοικούνταν με βάση το θρησκευτικό τους δόγμα. Καθότι αφορά τους χριστιανικούς πληθυσμούς της αυτοκρατορίας, ο σύνδεσμος μεταξύ της οθωμανικής διοίκησης και των υποτελών ήταν η εκκλησία, πλαισιωμένη από ορισμένους λαικούς «λειτουργούς» (προεστούς), που είχαν την ευθύνη της επίβλεψης των οικονομικών δραστηριοτήτων των υποτελών (μουχτάρηδες/κοτζαμπάσηδες), καθώς και την είσπραξη και απόδοση των φόρων στους Οθωμανούς .

Συν τω χρόνω, αυτές οι φοροεισπρακτικές λειτουργίες έγιναν κληρονομικές και ανέδειξαν οικογένειες, οι οποίες ήταν αποδεκτές από τις τοπικές κοινότητες ως φορείς κύρους, αλλά και προστασίας. Μάλιστα, στα πλαίσια των φοροεισπραχτικών τους αρμοδιοτήτων, οι προεστοί έχοντας πλήρη γνώση της αγροτικής παραγωγής, του αριθμού των ζώων, της σοδειάς ενός εκάστου αγρότη, του αναλογούντος φόρου κλπ, απέκτησαν οιονεί δικαστικές και διαιτητικές αρμοδιότητες μέσα στον εκάστοτε τοπικό πληθυσμό. Οι Οθωμανοί συνήθιζαν να ανταμείβουν ακριβά τις απρόσκοπτες διοικητικές υπηρεσίες, οπότε οι τοπικοί προύχοντες κέρδισαν με τον καιρό πολλά χρήματα κι έφτασαν να γίνουν δανειστές για τους υπολοίπους. Αυτή η τελευταία επικερδής δραστηριότητα –συνηθιζόταν ακόμη και 30% τόκος–, που βέβαια δεν ήταν έντιμη ή αλτρουιστική, οδήγησε σε μία διαρκώς αυξανόμενη σχέση εξάρτησης των αδύναμων χωρικών με τον πάτρονά τους.

Με λίγα λόγια οι κοτζαμπάσηδες, έχοντας τον τριπλό ρόλο του φοροεισπράκτορα, του ενδιάμεσου προς τον κατακτητή, αλλά και του τοπικού οικονομικού πάτρωνα ενεργούσαν ως οιονεί εκπρόσωποι του γηγενούς στοιχείου απέναντι στον Τούρκο προστατεύοντας συχνά τον πρώτο από τις αυθαιρεσίες του δεύτερου, κι ως εκτελεστές των εντολών των Τούρκων προς τους υποτελείς, διασφαλίζοντας την τάξη και την ασφάλεια της αυτοκρατορίας.

Όταν ξεκίνησε ο απελευθερωτικός πόλεμος το 1821, οι μόνοι ολοκληρωμένοι και ώριμοι πυρήνες για την πολιτική οργάνωσή της επανάστασης ήταν ακριβώς οι πελατειακές δομές των μουχτάρηδων/κοντζαμπάσηδων. Άλλωστε οι διαφορές μεταξύ των διαφόρων προυχοντικών οικογενειών ως προς την επιρροή τους μεσούσης της επανάστασης, οι εξαγορές προεστών ή ενόπλων από τους Τούρκους, η κακή εκμετάλλευση του πρώτου επαναστατικού εξωτερικού δανείου (1824), εξέτρεψαν την επανάσταση σε εμφύλιο πόλεμο και νομοτελώς σε αποδιοργάνωση και σε ήττα (απόβαση Ιμπραήμ στην Πελοπόννησο το 1825). Παρόλαυτά, η επανάσταση σώθηκε, οι μεγάλες δυνάμεις νίκησαν στο Ναυαρίνο και έτσι γεννιέται το νεοσύστατο μικρό χριστιανικό κράτος της Ελλάδας με τον Καποδίστρια. Ο Καποδίστριας προσπάθησε να οργανώσει το κράτος πάνω στη βάση μιας κεντρικής κρατικής διοίκησης, με πρωτεύουσα το Ναύπλιο, ώστε να αντιμετωπίσει τα τεράστια προβλήματα αναρχίας, και οικονομικής καταστροφής.  Όμως, οι τοπικοί προεστοί αντιλήφθηκαν αυτές τις εξελίξεις όχι ως κάτι ωφέλιμο για το νεοσύστατο κράτος, αλλά ως συρρίκνωση της δικής τους μικροεξουσίας και περιθωριοποίηση της επιρροής τους στον τοπικό πληθυσμό.

Δολοφονηθέντος του Καποδίστρια και μετά από 2 χρόνια περίπου αναρχίας, καταφθάνει στην Ελλάδα ο Βαυαρός Όθων Βίτελσμπαχ, ως βασιλιάς, με μια στρατιά από Βαυαρούς φιλέλληνες γραφειοκράτες. Τόσα ήξεραν. Ήταν αυτό το πελατειακό σύστημα που μεταμορφώθηκε σε πολίτευμα, όταν ο Όθωνας διαπίστωσε ότι δεν θα μπορούσε να κυβερνήσει με τους ομοεθνείς του. Έπρεπε να προσφύγει στα πελατειακά δίκτυα των προεστών/πατρώνων και να υποβιβάσει τους Βαυαρούς στις κρατικές λειτουργίες. Με αυτόν τον τρόπο οι τοπικοί πάτρονες κέρδισαν πρόσβαση στα κρατικά πόστα. Και κάπως έτσι άλλαξε η μορφή τού μέχρι τότε πελατειακού συστήματος. Ώς εκείνο το σημείο η παραδοσιακή σχέση μεταξύ του πάτρονα και του πελάτη βασιζόταν στην αποδοχή των υπηκόων της ιδέας ότι ήταν θύματα ενός επικυρίαρχου-κατακτητή, εκ του οποίου τα προστάτευε ένας προστάτης-τοκογλύφος. Και οι δύο είχαν να κερδίσουν κάτι.

Στην μετεπαναστατική εποχή, οι πάτρονες άρχισαν να αναμειγνύονται στην πολιτική και να συνειδητοποιούν ότι το σύστημα μπορεί να χρησιμοποιηθεί και για πολιτικούς σκοπούς. Οι προστάτες χρησιμοποιούσαν τις θέσεις και τη δύναμή τους, για να κάνουν εξυπηρετήσεις στους πελάτες τους, «ρουσφέτια». Γι’ αυτό και χρησιμοποιούσαν κλεμμένα κρατικά χρήματα ή προξένευαν στον τοπικό πληθυσμό θέσεις στην κεντρική διοίκηση. Ως ανταμοιβή περίμεναν ότι οι «πελάτες» τους θα τους βοηθούσαν στις επόμενες εκλογές.

Ας μην ξεχνάμε πως και τα τρία «πολιτικά» κόμματα στην μετεπαναστατική Ελλάδα, το αγγλικό, το γαλλικό και το ρωσικό, δεν ήταν πολιτικά κόμματα με τη σημερινή έννοια του όρου, αλλά πελατειακά δίκτυα που αναπτύχθηκαν όχι ανάμεσα σε έλληνες υπηκόους αυτή τη φορά, αλλά ανάμεσα σε επιφανείς οικογένειες του νεοσύστατου κράτους και τις αντίστοιχες Μεγάλες Δυνάμεις.

Έτσι η πρώτη δεκαετία της μοναρχίας στην Ελλάδα είναι στην πραγματικότητα μια διαρκής επαναδιαπραγμάτευση της εξουσίας των προεστών στις τοπικές κοινωνίες και την κεντρική διοίκηση. Κατάληξη ήταν τα Σεπτεμβριανά του 1843 και η αποδοχή του Συντάγματος με ταυτόχρονη καθιέρωση της καθολικής ψηφοφορίας.

Αυτό το σημείο έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και αξίζει της προσοχής μας. Η πρώιμη εμφάνιση του αντιπροσωπευτικού κοινοβουλευτικού συστήματος στην Ελλάδα αποτέλεσε την οργανωτική, διαδικαστική και θεσμική έκφραση της πολιτικής ενεργοποίησης της παραδοσιακής τοπικής επιρροής των τοπικών προυχόντων. Αυτή η ενεργοποίηση αποτέλεσε το μέσο για τον έλεγχο της κεντρικής κρατικής εξουσίας, η οποία, με τη δημιουργία του ελεύθερου κράτους είχε διαμορφωθεί αρχικά ως ανταγωνιστική εξουσία, ως ο επικίνδυνος αντίπαλος της τοπικής επιρροής των προυχόντων. Για έναν εξωτερικό παρατηρητή, η Ελλάδα του 19ου αιώνα αποτελεί ένα σχεδόν ανεξήγητο φαινόμενο. Δεκατέσσερα χρόνια μετά την ίδρυση του νέου ανεξάρτητου κράτους επιβάλλεται, το 1844, η συνταγματική μοναρχία και καθιερώνεται η καθολική ψηφοφορία των ανδρών σχεδόν χωρίς εξαιρέσεις. Το 1864 καθιερώνεται και συνταγματικά η καθολική ψηφοφορία των ανδρών, ενώ το 1875, με την αρχή της «δεδηλωμένης εμπιστοσύνης», η κυβέρνηση ορίζεται αποκλειστικά από το Κοινοβούλιο και είναι υπεύθυνη μόνο απέναντι σ’ αυτό.

Σχηματικά, μπορούμε να πούμε, ότι έχουμε την καθιέρωση κοινοβουλευτικού συστήματος αγγλικού τύπου και, μάλιστα, σε συνθήκες καθολικής ψηφοφορίας, η οποία καθιερώνεται σε μια αγροτική κοινωνία, πάμπτωχη, με ουσιαστικά ανύπαρκτη κοινωνική διαστρωμάτωση και ποσοστό αναλφάβητων που υπερβαίνει το 90%.

Γι’ αυτό άλλωστε μέχρι το 1923 δεν υπήρχαν ψηφοδέλτια. Οι εκλογές διεξήγοντο με τη μέθοδο των σφαιριδίων (λευκά υπέρ, μαύρα κατά), ώστε οι κατά πλειοψηφία αναλφάβητοι ψηφοφόροι να μπορούν να συμμετέχουν στην εκλογική διαδικασία. Η γη ανήκει ουσιαστικά στο κράτος, ως κληρονόμου της οθωμανικής διοίκησης, και στην εκκλησία. Η περιθωριακή και πολύ μικρή έγγειος ιδιοκτησία είναι αποτέλεσμα χρησικτησίας και δεν εξασφαλίζεται νομικά, αφού ο αστικός κώδικας θα ισχύσει πολύ αργότερα (1940!). Καθιερώνεται δηλαδή το κοινοβουλευτικό σύστημα, υπό όρους καθολικής ψηφοφορίας, σε μια κοινωνία που με κανέναν τρόπο δεν ανταποκρίνεται στις συνθήκες ανάδειξης του κοινοβουλευτισμού.

Ο λόγος της επιβολής της καθολικής ψηφοφορίας ήταν άμεσα συνδεδεμένος με το ρόλο των προυχόντων. Οι προύχοντες είχαν ουσιαστικά καταστραφεί οικονομικά με την επανάσταση. Η χώρα βρισκόταν σε κατάσταση απόλυτης φτώχειας και εξαθλίωσης. Οι προεστοί δε διέθεταν τίποτα άλλο παρά την τοπική επιρροή που κατείχαν παραδοσιακά και είχαν διατηρήσει κατά τη διάρκεια της επανάστασης. Το μόνο, δηλαδή, κεφάλαιο που διέθεταν ήταν η τοπική τους επιρροή και το κύρος που είχαν στις τοπικές κοινότητες. Η καθολική ψηφοφορία, που, στη σκιά της γαλλικής επανάστασης, είχε εξαρχής εμφανιστεί ως αίτημα της εξέγερσης, ήταν ο μόνος τρόπος ενεργοποίησης αυτής της επιρροής, ώστε να ελεγχθεί η Βουλή και το (νεοσύστατο) κεντρικό κράτος. Ως εκλεγμένοι αντιπρόσωποι των τοπικών κοινοτήτων μπορούσαν να ελέγξουν το κράτος και, δι’ αυτού, τους κρατικούς πόρους και, μέσω αυτών, να εξασφαλίσουν την επανεκλογή τους και την αναπαραγωγή της διαδικασίας.

Με αυτόν τον τρόπο θεμελιώθηκε η σχέση πάτρωνα-πελάτη, το πελατειακό σύστημα, ως συγκροτησιακή λογική του κοινοβουλευτισμού στην Ελλάδα. Η καθολική ψηφοφορία δεν είναι το επιστέγασμα μιας συνεχούς διεύρυνσης της ισχύος των δικαιωμάτων (όπως, π.χ., Αγγλία ή Η.Π.Α.), ούτε συνέπεια μιας διαδικασίας επαναστάσεων και παλινορθώσεων όπως στη Γαλλία. Η καθολική ψηφοφορία αποτέλεσε εργαλείο και λειτουργική διαδικασία μέσω της οποίας επετεύχθη ο έλεγχος της κεντρικής εξουσίας. Με τον τρόπο αυτό, η πελατειακή σχέση εντάχθηκε στα τυπικά θεσμικά και οργανωτικά πλαίσια της αντιπροσώπευσης και της οργάνωσης του κράτους.

Η διαδικασία αυτή αναπαρήγαγε την ειδική σχέση ανταλλαγής μεταξύ πάτρωνα και πελάτη σε εθνικό, πλέον, επίπεδο. Αποτέλεσε το πυρηνικό περιεχόμενο ενός συστήματος του οποίου η συγκροτησιακή λογική υπήρξε η εγγύηση της θεμελίωσης της εξουσίας των τοπικών ελίτ ως κυρίαρχης πολιτικής τάξης και πήρε την τυπική, εξωτερική μόνο μορφή ενός αστικού αντιπροσωπευτικού κοινοβουλευτικού συστήματος. Αυτό ορίζει και την ιδιαιτερότητα του συστήματος. Πρόκειται για την ειδική σχέση μορφής-περιεχομένου, η οποία μετέτρεψε την τοπική επιρροή σε πολιτική εξουσία. Το κοινοβουλευτικό αντιπροσωπευτικό σύστημα δεν αποτέλεσε τη μορφή πρακτικής και οργανωτικής έκφρασης της ισχύος των δικαιωμάτων και ελευθεριών. Ούτε αποτέλεσε πολιτική εξισορρόπηση πολιτικών αντιθέσεων που προκύπτουν από τις διαδικασίες διανομής και αναδιανομής (αγορά) και διασφαλίζονται από την έννομη τάξη. Συνιστά την εργαλειοποίηση της τοπικής επιρροής, ως διαδικασίας εγκαθίδρυσης και αναπαραγωγής της πολιτικής εξουσίας μέσω της συνεχούς κρατικής παρέμβασης.

Η πρώιμη επιβολή της καθολικής ψηφοφορίας, ως αναπαραγωγική διαδικασία διασφάλισης της εξουσίας της πολιτικής τάξης, λειτουργεί αποτρεπτικά για τη βιομηχανική επανάσταση και τη μεταβολή της ελληνικής κοινωνίας από αγροτική σε βιομηχανική. Για ένα ασυνήθιστα μεγάλο χρονικό διάστημα διατηρείται ο αγροτικός χαρακτήρας της οικονομίας, ενώ αποτρέπονται οι υλικές προϋποθέσεις κεφαλαιακής ρευστότητας ιδιωτικών επενδύσεων στη βιομηχανία. Ακόμα και στο στοιχειώδες επίπεδο της εκμετάλλευσης της γης λειτουργούν αποτρεπτικές συνθήκες για τη διαδικασία εκβιομηχάνισης:

α) Η σχεδόν ανύπαρκτη θεσμική κατοχύρωση της ιδιοκτησίας, εκτός από ένα μέρος της ακίνητης ιδιοκτησίας στις πόλεις ως αποτέλεσμα αγοροπωλησιών.

β) Ο αναδασμός και η δυνατότητα εκμετάλλευσης της γης εντάσσεται στη λογική των πελατειακών παραχωρήσεων, κατάσταση που αναπαράγεται μέχρι και σήμερα (απροσδιοριστία της ιδιοκτησίας στις αγροτικές περιοχές, τεράστιος αριθμός αυθαιρέτων κλπ) και σε μεγάλο βαθμό εμποδίζει τη συγκρότηση εθνικού κτηματολογίου.

γ) Η αποκλειστική διαχείριση των πολύ χαμηλών πόρων της αγροτικής παραγωγής από την πολιτική τάξη μέσω της υπερφορολόγησης των αγροτών όλο τον 19ο αιώνα αποτρέπει την αναγκαία συσσώρευση κεφαλαίων για ιδιωτικές επενδύσεις. Ακόμη και κεφάλαια που προέρχονται από τη διασπορά προσαρμόζονται στις συνθήκες και επενδύονται στο εμπόριο, στην κερδοσκοπία άμεσης απόδοσης (ενδεικτικό το σκάνδαλο με τα ορυχεία του Λαυρίου) και σε αστικά ακίνητα. Παράλληλα, το νομικό και διοικητικό πλαίσιο αναπαράγει την εξάρτηση της αγοράς, στο βαθμό που αυτή εμφανίζεται υπερτοπικά, από το κράτος ή διευκολύνει τον άμεσο ή έμμεσο έλεγχό της από την πολιτική τάξη.

Το εμπόριο της σταφίδας π.χ., που αποτελεί το κύριο εξαγωγικό εμπόριο κατά το δεύτερο μισό του 19ου αιώνα, ελέγχεται από εμπόρους που είναι συγχρόνως μέλη της πολιτικής τάξης. Η παθογένεια αυτής της σχέσης κράτους και αγοράς περιορίζει καθοριστικά τη δυναμική ανάδειξης της κεφαλαιοκρατικής σχέσης και γι’ αυτό αποτρέπει την αποδοχή της παραγωγικής λογικής του καπιταλισμού. Η λογική της αναπαραγωγής της εξουσίας της πολιτικής τάξης, μέσω της πελατειακής εργαλειοποίησης της καθολικής ψηφοφορίας, καθιστά το κράτος το μεγαλύτερο εργοδότη σε μια κατακερματισμένη ιδιοκτησιακά αγροτική κοινωνία. Συγχρόνως, λειτουργεί ανατρεπτικά για την επιβολή της οικονομικής βίας, η οποία είναι η αναγκαία προϋπόθεση της βιομηχανικής επανάστασης. Ο εκλογέας-πελάτης, αν μεταβληθεί σε βιομηχανικό προλετάριο, βγαίνει αυτόματα από τη σχέση ανταλλαγής που θεμελιώνει την πελατειακή σχέση και από την «υπόσχεση» κοινωνικής κινητικότητας που εκπροσωπεί το πελατειακό σύστημα. Εντάσσεται σε μια άλλη σχέση εξουσίας, η οποία υποσκάπτει την κοινωνική βάση της αναπαραγωγής της πολιτικής εξουσίας, γιατί αναιρεί την εργαλειοποίηση της καθολικής ψηφοφορίας.

Η πολιτική τάξη δεν μπορεί να υποστηρίξει (δηλαδή να νομοθετήσει θετικά και αποτελεσματικά για την υποστήριξη δημιουργίας και δανειοδότησης βιομηχανικών επιχειρήσεων) την προλεταριοποίηση των ψηφοφόρων-πελατών της, γιατί απλούστατα θα τους χάσει. Ο φτωχός αγρότης θεωρεί ότι η σχέση του με τον πολιτικό του πάτρωνα θα διασφαλίσει τη μικρή και νομικά συνήθως μετέωρη ιδιοκτησία του, ενώ η σχέση αυτή υπόσχεται την εξασφάλιση του μέλλοντος των παιδιών του, ίσως και μέσω μιας θέσης στο δημόσιο. Ως φτωχός προλετάριος, όμως, δε θα είχε πλέον τίποτα να περιμένει από τον πολιτικό του πάτρωνα, γιατί αυτόματα εντάσσεται σε άλλης λογικής εξαρτήσεις και ομαδοποιήσεις (βιομηχανικός εργάτης στο έλεος του εργοδότη).

Το πελατειακό σύστημα ρίζωσε τόσο γερά και ενώθηκε τόσο απόλυτα με την πολιτική κουλτούρα της νεοελληνικής κοινωνίας, ώστε ήταν σε θέση να επηρεάζει ακόμη και μεγαλύτερες, εισαγώμενες ιδεολογίες του 20ού αιώνα. Ο φασισμός στα Βαλκάνια ήταν ένας πελατειακός φασισμός. Ο Μεταξάς διατυμπάνιζε με περηφάνεια ότι δεν χρειαζόταν κανένα μαζικό κίνημα, επειδή το κόμμα του μπορούσε να είναι το σύνολο του λαού. Κατ’ αυτόν τον τρόπο συνέτριψε τα παλιά πελατειακά δίκτυα και έστρεψε τα απομεινάρια τους προς τον εαυτό του. Με εκείνον αρχηγό, υπήρχε μόνο μία πελατεία. Η κατασκευή ενός φασιστικού μαζικού κινήματος, όπως στη Γερμανία ή την Ιταλία, κατέστη αδύνατη για το ελληνικό σύστημα. Μόνο όταν κάποιος συνδέσει την ανάλυση των φασιστικών ιδεολογιών στα Βαλκάνια με το πελατειακό σύστημα, μπορεί να επεικονήσει πληρέστερα το πραγματικό πρόσωπο των δικτατοριών του 1930. Επρόκειτο για συστήματα με χαρακτηριστικά φασισμού και ευνοιοκρατίας.

συνεχίζεται…

Advertisements
Σχόλια
  1. Ο/Η Billys λέει:

    Το πως θα γιατρευτουμε δε ξερουμε και μαλλον οταν μαθουμε θα ειναι αργα. Τοσα χρονια και μυαλο δε βαλαμε, χανω τις ελπιδες μου οτι θα βαλουμε τωρα

  2. Ο/Η Ευη λέει:

    Ωραιο το κειμενο, αλλα κι η φωτογραφια που εβαλες,..αξιζει πολλα!!!!!!!!!!!!

  3. Ο/Η Aelia λέει:

    Εκπληκτικό άρθρο, Χίλια μπράβο Ντιανούπολή! Δε βαρυέμαι ποτέ σε αυτό το Blog!

    Δύο σημεία θέλω να θίξω:

    1. To σύστημα του Ρουσφετιού έχει αναχθεί σε ΔΙΕΘΝΗ τέχνη όχι απο τους Έλληνες ή τους Τούρκους (περιέργως), αλλά απο τους Προτεστάντες και «Διαφωτισμένους» και Δυτικούς, και «Πολιτισμένους» σκ…..ά στα μούτρα τους, Γερμανούς. Δεν υπάρχει Γερμανική εταιρεία που δραςστηριοποιείται διεθνώς και να μην κλείνει συμβόλαια χωρίς ρουσφέτια. Μητέρα της πρακτικής αυτής, η SIEMENS. Oι Αμερικάνοι την ξεβράκωσαν, είναι γνωστό. Προχτές άκουσα ότι οι δικοί μας δωσίλογοι χάρισαν στη Hochtief to ΦΠΑ ύψους 700 και βάλε εκατ. Ευρώ…. Δώσανε τα ρουσφέτια τους σε κάποιους εδώ, και τακτοποίησαν το ΦΠΑ τους οι Γερμανοί. Η διαφθορά, δεν έχει εθνικότητα πλέον, δυστυχώς. Η διαφθορά της Ανατολής κατέκτησε τη Δύση.

    Δηλαδή, για αυτο που λέει ο Κούρτοβικ, πλέον οι Γερμανοί έχουν εξελιχθεί ανατολικότεροι του Πατισάχ. Εμείς ΣΥΓΚΡΙΤΙΚΑ είμαστε μικρορουσφετάκηδες, ψιλικατζήδες . Όχι ότι αυτό δικαιολογείται. Με τιποτα. Το μικρόβιο αυτό είναι το ίδιο τοξικό για όλους..

  4. Ο/Η Aelia λέει:

    2. Υπάρχει ένα σκοτεινό σημείο στην Ιστορία μας που δυστυχώς δεν το ξέρουμε και ευτυχώς που βρέθηκε ένας Ρώσος να το φωτίσει…. Είναι ένα ντοκυμανταίρ, πολύ σοκαριστικό που δείχνει πως οι Δυτικοί απο τον 12ο αιώνα (μετά την άλωση της Πόλης απο τους Σταυροφόρους ) , απομύζησαν όλη τη δύναμη του Βυζαντίου (με «ιδιωτικοποιήσεις», «εκχωρήσεις» εκμετάλλευσης λιμανιών και κρατικών πόρων γενικότερα, ένα είδος εκχώρησης «εθνικής κυριαρχίας» απο τότε.)

    Οι αδηφάγοι (εβραιοκίνητοι) Βενετσιάνοι έφαγαν όλο το χρυσό του Βυζαντίου, μεχρι και τα αγάλματα που βρίσκονται στην Πλατεία του Αγ. Πέτρου, είναι κλεμένα απο το Ιπποδρόμιο της Πόλης!!!!!! Οι άκρως διεφθαρμένοι Ολιγάρχες της Βυζαντινής Διοικησης παραμέλησαν την άμυνα και τη φύλαξη των Συνόρων με αποτέλεσμα να ορμάνε στίφη Αγαρηνών (οι σημερινοί λάθρο…)και να κατασφάζουν να ληστεύουν τους πάντες… Έτσι αναδείχθηκαν πολλοί Μάρτυρες όπως ο Άγιος Ραφαήλ της Μυτιλήνης, ο Άγιος Εφραίμ στη Ν. Μάκρη, κλπ.

    Μιά απ’ τα ίδια δηλαδή,ότι ζούμε και σήμερα…. Επανάληψη της Ιστορίας…. Πιστεύω ότι αξίζει να το δεί κάθε Έλληνας, για να κατανοήσει καλύτερα τη σημετινή κατάσταση…Το ντοκυμανταίρ εδώ:

  5. […] Η έρευνά μας για το σαράκι της Ελλάδος, τις πελατειακές σχέσεις και το φακελάκι, δυστυχώς αποδείχθηκε πέρα για πέρα αληθινή με τη διάταξη-σοκ τον περασμένο μήνα για νομιμοποίηση της δωροδοκίας (Στην Ελλάδα του Μνημονίου νομιμοποίησαν το “φακελάκι” με διάταξη και Πελατειακές σχέσεις: το μεγάλο καρκίνωμα- Μέρος 1ο). […]

Η γνώμη σας;

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s