Η τυραννία των πολλαπλών επιλογών

Posted: 10/03/2013 in Άρθρα
Ετικέτες: , , , , ,
Φωτό:www.naftemporiki.gr/story/615728

Φωτό:www.naftemporiki.gr/story/615728 

Έχετε συνηδειτοποιήσει πώς νοιώθετε κάθε φορά που κάνετε ζάπινγκ ανάμεσα σε 30 ή 50 κανάλια και παράλληλα αδυνατείτε να βρείτε έστω κι ένα πρόγραμμα να κρατήσει το ενδιαφέρον σας ζωντανό για περισσότερα από 3 λεπτά; Ή, αντίστοιχα, πώς αντιμετωπίζετε την «ντροπή» υπό το βλέμμα των ανυπόμονων φίλων και γνωστών, ή συναδέλφων, να μην ξέρετε τί κρασί να διαλέξετε ανάμεσα στις δεκάδες που υπάρχουν στην κάβα του πολυτελούς εστιατορείου, στο οποίο τους έχετε καλέσει για την προαγωγή σας; Η ντροπή αυτή προδίδει την κοπιώδη προσπάθειά σας να κάνετε την «σωστή επιλογή» στα μάτια των φίλων σας και να ανταποκριθείτε στις προσδοκίες της παρέας, ακόμη κι αν αυτή κατέχει περί την οινολογία ακόμη λιγότερα πράγματα απ΄ό,τι εσείς.   

Βοηθούντων όλων των σύγχρονων μέσων ενημέρωσης, αλλά και πρόσβασης στην πληροφορία, από εξειδικευμένα περιοδικά μέχρι το ίντερνετ, ζούμε την καθημερινότητά μας υπό την δυναστεία της «σωστής» μεταξύ αμέτρητων επιλογών. Το πρόβλημα είναι πως αυτή η θεωρία της σωστής, έλλογης, ζυγισμένης επιλογής που μας έρχεται από το χώρο των οικονομικών επιστημών, δεν αφορά μόνον τις καταναλωτικές μας ενέργειες κι αποφάσεις, αλλά έχει και βαθύτερες υπαρξιακές διαστάσεις.  Είτε πρόκειται για τις οικογενειακές μας υποθέσεις, είτε για το που θα πάμε διακοπές το καλοκαίρι, είτε για το ποια κατεύθυνση θα «πάρει» η όποια σταδιοδρομία μας, όλα και τα πάντα φαίνεται να οφείλουν να υπακούουν στο νόμο του «σωστού υπολογισμού». Αλοίμονο αν κάνουμε …λάθος! Πολλές φορές οι γονείς μας, στην προσπάθειά τους να μας ευφυσήσουν την αίσθηση της υπευθυνότητας, μας εγαλώνουν με την ψευδαίσθηση πως είμαστε απόλυτοι κύριοι της μοίρας μας, πώς έχουμε αποκλειστική ευθύνη των πράξεών μας, ή των παραλείψεών μας, και -φυσικά- εναπόκειται σε μας αποκλειστικά να κάνουμε τις «σωστές επιλογές».

Πρόκειται για μια μορφή τυραννίας. Αυτό που λέω, η τυραννία της επιλογής.

Ο δανός φιλόσοφος Κίρκεγκααρντ ήταν ένας απ’ τους πρώτους  φιλοσόφους που παρατήρησε την αγωνιώδη αναβλητικότητα και το άγχος του ανθρώπου μπροστά στην παρούσα πιθανότητα να αντιμετωπίζουμε ανά πάσα ώρα και στιγμή πολλαπλές πιθανότητες, εκ των οποίων να πρέπει να διαλέξουμε την «σωστή», ενώ ο Σάρτρ αντιλαμβανόταν την αγωνία μας μπροστά στην άβυσσο όχι ως πιθανότητα να γλυστρίσουμε στο κενό, αλλά ως την εκούσια επιθυμία να βουτήσουμε  σ αυτήν. Σύμφωνα με τις σύγχρονες θεωρείες της ψυχανάλυσης, δεν δρούμε άμεσα και αυθόρμητα προς τις βαθύτερες και αυθεντικότερες επιθυμίες μας, -στοιχείο πραγματικά τρομακτικό, αν το συνειδητοποιήσει κανείς-, αλλά έμμεσα, μέσα από τις απαγορεύσεις και τα ταμπού.  Με λίγα λόγια, χρειαζόμαστε τα «μη», τον απαγορευτικό νόμο, τα «όχι», για να προχωρήσουμε μπροστά, στη ζωή μας. Κατά βάθος, το αντιλαμβανόμαστε αυτό τη στιγμή που γινόμαστε γονείς.

Απ’ την άλλη όμως υπάρχει μια διάσταση ακόμη: η ιδέα πως όλες οι αποφάσεις είναι αναστρέψιμες και, συνεκδοχικά, ακόμη και οι κακές επιλογές διορθώνονται μας καταδικάζει σε μια μόνιμη αίσθηση του ανικανοποίητου: η τελειοποίηση γίνεται ο εχθρός του τέλειου και ο βραχνάς των πολλαπλών επιλογών επιστρέφει δριμύτερος. «Αν είχα κάνει τότε αυτό…», «αν τώρα προλάβω και αλλάξω εκείνο», οι πιθανότητες είναι πάντα εκεί. Εξ ού και η εμφάνιση νέων συμπτωμάτων: εργασιομανία, διατροφικές διαταραχές τύπου ανορεξίας, βουλιμίας κλπ, ή διαταραχές του ύπνου, ή παθητική υποταγή και άκριτη πίστη σε διάφορους ψευτο-γκουρού, αγύρτες της …αυτοπραγμάτωσης, της προσωπικής ανάπτυξης, της συναισθηματικής ωρίμανσης, ή της κατάκτησης της ευτυχίας… 

Πέρα από την πραγματική ζωή, και η ψυχανάλυση έχει καταδείξει περίτρανα πως όταν δεν υπάρχουν πια συμβολικές απογορεύσεις και «όχι», τότε ο άνθρωπος θα κατασκευάσει ο ίδιος τις δικές του αλυσίδες, οι οποίες συχνά είναι πολύ πιο βαριές, καθότι είναι αληθινές κι όχι απλώς συμβολικές.

Ο άνθρωπος, οι περισσότεροι άνθρωποι τέλος πάντων, θα κάνουν τα πάντα να «διορθωθούν», να «προσαρμοσθούν», να «ομοιομορφύνουν» οι ίδιοι μέσα στο κοινωνικό περιβάλλον, παρά να αντέξουν το βάρος της ευθύνης των επιλογών τους. Διότι υπάρχουν κι οι σπάνιες κι αόρατες εξαιρέσεις! Εξαιρέσεις που λίγοι από μας ίσως γνωρίσουν κάποια στιγμή στο στενότερο ή ευρύτερο περιβάλλον τους, κοινωνικό, επαγγελματικό, οικογενειακό ή φιλικό, και τις οποίες θα απορρίψουν ως  -τί άλλο;-  εξαιρέσεις!

Ας πάρουμε ένα παράδειγμα. Στη σημερινή εποχή της «λογικής» και της «γνώσης», η ιδεολογία της έλλογης επιλογής είναι τόσο καθολική, διαπερνάει τόσο βαθειά την ζωή μας που κανείς δεν τολμάει να εγείρει ενστάσεις ή να διαφωνήσει, αν υποθέσουμε προς στιγμή πως υπήρχε ένας τέτοιος άνθρωπος ή πως συνέβαινε κάτι τέτοιο ως αντίδραση. Έστω να διατυπώσει επιφυλάξεις, απορίες, ή δυσφορία προς την καθολικότητα της ιδεολογίας αυτής. Ξαφνικά, όλοι έχουμε την τάση να νοιώθουμε ένοχοι διότι εμείς κάτι δεν κάνουμε καλά, εμείς δεν καταφέρνουμε να ζήσουμε μια πλούσια σε εμπειρίες και μεστή νοήματος ζωή, εμείς είμαστε …ελλειπείς.   

Πόσο βολικό για το ελιτίστικο σύστημα που καθοδηγεί και ορίζει σε μεγάλο βαθμό τις ζωές των απλών ανθρώπων, είτε πολιτών, είτε ψηφοφόρων, είτε πιστών, είτε φορολογούμενων… όλα τα καθεστώτα χρειάζονται αυτή την αγωνία των υπηκόων τους: να νοιώθουν δηλαδή την ανάγκη οι υπήκοοι να στραφούν στην αυτοκριτική παρά στην κριτική του συστήματος. Να αντιλαμβάνονται τα λάθη του συστήματος ως ατομικές ανικανότητες προσαρμογής! Ως αποτυχημένες ιστορίες!

Μέσα στην τυραννία των επιλογών έχουμε τουλάχιστον την επιλογή να αντισταθούμε στις επιλογές; Και βέβαια. Αρκεί να συνειδητοποιήσουμε στην βαθύτατα υποσυνείδητη λειτουργία των επιλογών μας. Για τα μικρά πράγματα της ζωής χρειάζεται η περίσκεψη και η περισυλλογή και το ζύγιασμα. Αλλά για τις μεγάλες αποφάσεις, τα μεγάλα ναι και τα μεγάλα όχι πολλές φορές δεν υπάρχει ούτε ο χρόνος ούτε η πολυτέλεια ενός «διότι». Ο άνθρωπος κινείται περισσότερο με το ένστικτο, και κυριολεκτικά βουτάει μέσα στη ζωή την ίδια χωρίς να «σκέφτεται» αναλυτικά. Μια επιλογή, η οποιαδήποτε επιλογή, αναγκαστικά συνεπάγεται μια μη-επιλογή, κάτι που αφέθηκε πίσω, που έμεινε μετέωρο. Και τέλος, πρέπει να αντιληφθούμε πως το φάσμα των πολλαπλών επιλογών δεν είναι ποτέ ατομική υπόθεση ενός εκάστου. Οι πολλαπλές επιλογές συνυποδηλώνουν πολλαπλές εκφράνσεις ελευθερίας, πεδίο κατ εξοχήν συλλογικό, δηλαδή κοινωνικό και πολιτικό.

Όπως έλεγε ο αείμνηστος Τζων Λένον, «ζωή είναι αυτό που σου συμβαίνει όταν είσαι απασχολημένος με άλλα σχέδια».

Advertisements
Σχόλια
  1. Ο/Η Ευη λέει:

    Ωραιο αρθρο, με βαθεια νοηματα, νομιζω, για οσους ‘αντεχουν το βαρος της ευθυνης των επιλογων τους’!!

  2. Ο/Η QaraQul λέει:

    Πολυ ενδιαφερον αρθρο! Μ αρεσει το πως παρουσιαζει οτι εχουμε επιλογες (επιλογες αλλων), οτι πρεπει απ αυτες να διαλεξουμε τη «σωστη» (που εχει ορισει καποιος αλλος) και αν διαλεξουμε καποια αλλη κατηγορουμε τους εαυτους μας για τις «λαθος επιλογες μας»!

  3. […] συμβαίνει όταν είσαι απασχολημένος με άλλα σχέδια”. πηγη This entry was posted in Uncategorized on April 24, 2013 by […]

Η γνώμη σας;

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s