Φωτό: inprecor.gr

Φωτό: inprecor.gr

Είναι κοινή διαπίστωση πλέον, όσο προσεκτικά ή απρόσεκτα κι αν διατυπώνεται.

»Αν η Ευρωπαική ήπειρος αντιστοιχεί στο 7% του παγκόσμιου πληθυσμού, παράγει το 25%  του παγκόσμιου ΑΕΠ, και πληρώνει το 50% των κοινωνικών δαπανών παγκοσμίως, τότε γίνεται προφανές ότι θα πρέπει να εργαστεί πολύ σκληρά για να διατηρήσει την ευμάρειά της και τον τρόπο ζωής της» δήλωνε σε συνέντευξη στους Financial Times η Μέρκελ γύρω στα τέλη του περασμένου έτους.

Η Μέρκελ το έθεσε κομψά. Διότι ένα χρόνο νωρίτερα, το 2011, ο Πρόεδρος της Τράπεζας της Κίνας δεν μάσαγε τα λόγια του: »Τα προβλήματα των ευρωπαικών χωρών δημιουργήθηκαν αποκλειστικά από κοινωνίες που έχουν και ζουν εδώ και πολλά χρόνια από κοινωνικά κεκτημένα. Γιατί σε ορισμένες χώρες κάποιοι δουλεύουν μέχρι τα 65 ή και παραπάνω, και σε άλλες είναι δυνατόν να βγαίνεις στη σύνταξη απ’ τα 55;»

Η δήλωση του Κινέζου αξιωματούχου στόχευε στην καρδιά του ευρωπαικού μοντέλου κοινωνικής πρόνοιας. Στο ίδιο μήκος κύματος και οι διαπιστώσεις της Άντζελας: »πολλοί νομίζουν πως ΗΠΑ και Ευρώπη είναι τα μοναδικά μοντέλα ζωής και πως ο κόσμος περιμένει την ισχυρή Ευρώπη».

Η αλήθεια είναι πως η Ευρώπη δεν τραβάει πλέον. Να το πούμε διαφορετικά: για πρώτη φορά στην δισχιλιόχρονη ιστορία της, δεν γοητεύει, δεν εξάγει γκλάμουρ. Και για να δανειστούμε τα λόγια του Αμερικανού γεωπολιτικού αναλυτή Joseph Nye, το ευρωπαικό soft power, η ικανότητα δηλαδή να επηρεάζεις καταστάσεις με την ελκυστικότητά σου, τη γοητεία σου, την πειθώ σου, έχει υποστεί βλάβη. Βεβαίως, η επιβίωση του ευρώ φαίνεται να κερδίζει πίστωση χρόνου. Βεβαίως οι τουρίστες συρρέουν απ’ τα 4 σημεία του πλανήτη. Η πολιτιστική ακτινοβολία των ευρωπαικών χωρών – βασικό συστατικό του soft power- εξακολουθεί να εκπέμπεται και να αντανακλάται σε, όπως είπαν μερικές κακές γλώσσες, αναχρονιστικές κινήσεις τύπου βραβείου Νόμπελ το περασμένο φθινώπορο σε Βαν Ρομπούι, Μπαρόσο και Σούλτς.

Στο βιβλίο του Ευρώπη: η χαμένη ήπειρος;  ο πρώην υπουργός οικονομικών του Βελγίου Φιλίπ Μέισταντ γράφει χαρακτηριστικά: δεν έχει περάσει και πολύς καιρός που η Ευρώπη θεωρείτο μοντέλο αντιμετώπισης της παγκοσμιοποίησης, μέσα στον αναδυόμενο πολυπολικό κόσμο. Η παγκόσμια οικονομική κρίση όμως κατέδειξε τις αδυναμίες των κοινοτικών θεσμών, και την ακαταλληλότητά τους να αντιμετωπίσουν βίαια οικονομικά φαινόμενα. Έκτοτε, το ευρωπαικό μοντέλο περιφερειακής ανάπτυξης, που κάποτε αποτελούσε παράδειγμα προς μίμηση και για άλλα αντίστοιχα σχήματα -όπως το Mercosur στην Κεντρική και Νότια Αμερική ή το Asean στην Ασία- αντιμετωπίζεται με δυσπιστία. Η ιδέα των μεγάλων ανοιχτών αγορών έχει υποχωρήσει και στη θέση της αναδύεται ο προστατευτισμός. Πολλές χώρες παρατηρούν με υποψία τις δηλώσεις της Ευρώπης ότι θα »πάρει τα πάνω της», πολλώ δε μάλλον που διαπιστώνουν πώς ούτε η ίδια η Ευρώπη έχει σαφή ιδέα ή και ομοφωνία στο πώς θα επιτευχθεί κάτι τέτοιο.

Όντως οι εσωτερικές κοινωνικές, διαρθρωτικές και θεσμικές αδυναμίες της ΕΕ τροφοδοτούν τον διεθνή σκεπτικισμό:

·         Γηράσκων πληθυσμός

·         Αναιμική και ανισόρροπη ανάπτυξη

·         Υπερβολικά χαμηλή παραγωγικότητα

·         Έλλειψη επιστημονικού προσωπικού υψηλής τεχνολογικής κατάρτισης

·         Υποτονική ανταγωνιστικότητα στις διεθνείς αγορές

·         Ανεπαρκείς επενδύσεις στην έρευνα και την καινοτομία

είναι μερικά από τα τρωτά σημεία των ευρωπαικών οικονομιών. Στις πρόσφατες αμερικανικές εκλογές τον περασμένο Νοέμβριο ακούσθηκε κι αυτό απ’ τον ρεπουμπλικάνο υποψήφιο Μίττ Ρόμνευ στο πρώτο απ’ τα 3 ντιμπέιτ που είχε με τον Ομπάμα: »δεν θέλω να ακολουθήσω τα χνάρια της …Ισπανίας».

Όσο για την ευρωπαική ανεργία; Τα στατιστικά δεδομένα προκαλούν θλίψη. Μέσος κοινοτικός όρος εντός ευρωζώνης 11,9%, ενώ η ανεργία των νέων χτυπάει κόκκινο σε Ελλάδα με 57,6% και Ισπανία με 56,5%.  Οι χώρες αυτές έχουν ξαναμετατραπεί σε εξαγωγείς μεταναστών προς τα βόρεια.

Η »λιτότητα», υποτιθέμενο μέτρο εξυγίανσης κατατρώγει το κοινωνικό κράτος. Ακόμη και η Γερμανία η ίδια, υπέρμαχος της δημοσιονομικής πειθαρχείας, υφίσταται τις συνέπειες της ευρωπαικής λιτότητας που διατυμπανίζει. Η κοινωνική και η οικονομική μετατρέπονται γρήγορα σε πολιτιστική κρίση, κρίση ταυτοτήτων. Στην Ελλάδα, την Ισπανία, την Ιταλία ο κόσμος εξεγείρεται, σε άλλες χώρες της ΕΕ οι κυβερνήσεις πέφτουν η μία μετά την άλλη, όπως σε Βουλγαρία, Ρουμανία κλπ, για να μην αναφερθούμε στα χειρότερα φαινόμενα δημοκρατικού ελλείμματος που παρατηρούνται σήμερα στην Ουγγαρία. Παντού μια γενική απαξίωση σε φόντο σκανδάλων, βολέματος και διαφθοράς των μέχρι χθες πανίσχυρων πολιτικο-οικονομικών ελίτ της γηραιάς ηπείρου.

Έτσι δεν θα πρέπει να μας εκπλήσσει και τόσο το γεγονός πως σε παγκόσμια κλίμακα η »φωνή» της Ευρώπης ακούγεται όλο και αχνότερη. Μια Ευρώπη αποδυναμωμένη, γερασμένη, φτωχώτερη, διαιρεμένη. Το κοινωνικό της μοντέλο, οι πολιτισμικές αξίες της, ο πολιτικός της λόγος στα διεθνή φόρα, η βαρύτητά της στην επίλυση διεθνών προβλημάτων βαίνουν διαρκώς μειούμενα. Η Ευρώπη δεν εξάγει πλέον »νόρμες» για πρώτη φορά ίσως στην υπερχιλιόχρονη ιστορική διαδρομή της. Ούτε πολιτικές, ούτε οικονομικές ούτε κοινωνικές.

Μια σειρά κρατών γυρίζουν πλέον την πλάτη στην Ευρώπη: Η Τουρκία δεν προσποιείται καν πλέον ότι παλεύει για την ένταξή της, η Ουκρανία προτιμά να θυσιάσει τα όποια ωφέλη του δυτικού προσανατολισμού της υπέρ μιας »ρύθμισης λογαριασμών» με τον παλιό της πάτρωνα, η ίδια η Ρωσία αντιμετωπίζει την Ευρώπη πότε με περιφρόνηση και πότε με δυσπιστία.

Συν τοις άλλοις

·         η Ευρώπη απέτυχε να θεσμοθετήσει σε γερές βάσεις και να»απογειώσει» την κοινή της στρατιωτική άμυνα.

·         Η διπλωματία της παρέμεινε τραγικά διαιρεμένη, η ανικανότητά της να χειρισθεί πεισθικά και με αραγή αλληλεγγύη διεθνείς κρίσεις ή διεθνείς ευκαιρίες διαπιστώθηκε πολλές φορές, αρχίζοντας από τον τραγικό εμφύλιο της Γιουγκοσλαβίας, και φτάνοντας μέχρι τις αραβικές ανοίξεις, τα δικαιώματα του ανθρώπου στην Μύανμαρ, τα προβλήματα επέκτασης της τρομοκρατίας στο Μάλι, το δράμα στη Συρία ή τις πυρηνικές φιλοδοξίες του κομμουνιστικού καθεστώτος ανισόρροπων στη Β. Κορέα.

·         Έχουν υποχωρήσει αισθητά τα κοινοτικά κονδύλια περιφερειακής ανάπτυξης και τα κονδύλια προγραμμάτων ανάπτυξης στον τρίτο κόσμο.

Διαβάζουμε στην επιθεώρηση του Foreign Policy, τεύχος Φεβρουαρίου 2012:  «Η ΕΕ διατρέχει τον κίνδυνο να χάσει την soft power της τη στιγμή κατά την οποία η hard power, με άλλα λόγια η στρατιωτική ισχύς της καθίσταται ένας απλός αντικατοπτρισμός».

Σύμφωνα με μελέτη που έγινε για λογαριασμό του βρετανικού BBC, η εικόνα της Ευρώπη υποχωρεί στο διεθνές στερέωμα. Το 2012 48% των ερωτηθέντων σε 22 χώρες εκτός ευρωπαικής ηπείρου είχαν θετική άποψη/εντύπωση για την Ευρώπη.  Σίγουρα υψηλό ποσοστό.

Μόνο που υποχώρησε κατά 8 ποσοστιαίες μονάδες μέσα σ’ ένα μόλις χρόνο…

Εάν η Ευρώπη δεν βρει τρόπο να εφαρμόσει στην πράξη το παλιό σοφό ρητό »η ισχύς εν τη ενώσει», τότε θα αλωθεί μέσα από »ατομικές συμβάσεις» ενός εκάστου μέλους της με τους υπάρχοντες ή τους αναδυόμενους ισχυρούς του κόσμου. Με άλλα λόγια, άλλα ευρωπαικά κράτη θα (ξανα)γίνουν ουρά της Ρωσίας, άλλα της Κίνας, άλλα θα παραμείνουν ουρά των ΗΠΑ, και άλλα θα ξεπέσουν στην (κακο)κηδεμονία των »αφεντικών της γειτονιάς» τύπου Γερμανίας ή Τουρκίας.

Advertisements

Η γνώμη σας;

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s