qatar (2)

Το μικροσκοπικό, αλλά ζάπλουτο ελέω φυσικού αερίου και πετρελαίου Κατάρ λίγο έχει απασχολήσει την ελληνική δημοσιογραφία, κι αυτό σποραδικά. Κάτι τα σούρτα φέρτα του Λαυρεντιάδη, κάτι επισκέψεις του Ιερώνυμου, κάτι πάρε δώσε με τον Παναθηναικό, κάτι οι αγορές ελληνικών νησιών στο Ιόνιο πέλαγος. Χώρια οι επίσημες κυβερνητικές επαφές. Όμως η εικόνα είναι πολύ πιο σύνθετη, και το Κατάρ ξανα-απασχόλησε το διεθνή τύπο μόλις πριν μερικά εικοσιτετράωρα, όταν συνέβη κάτι πρωτόγνωρο στα αραβο-μουσουλμανικά πολιτικά δρώμενα, κι όχι μόν αυτά: παραίτηση από το θρόνο του γηραιότερου υπέρ του νεώτερου.

Θα κάνουμε λοιπόν σήμερα μια ακτινογραφία αυτού του μικροσκοπικού εμιράτου, ένα μίνι αφιέρωμα για να καλύψουμε αφενός ένα σημαντικό κενό πληροφόρησης στην ελληνική μπλογκόσφαιρα, και αφετέρου για να δούμε πώς «κινείται» γεωστρατηγικά στη διεθνή σκηνή. Δεδομένης της ρευστής πολιτικής κατάστασης στη Μέση Ανατολή, αλλά και της παγκόσμιας οικονομικής κρίσης που συνεχίζει ακάθεκτη, πρωταγωνιστές τύπου Κατάρ, τα σχέδιά τους, οι φιλοδοξίες τους, οι δυνατότητές τους, οι ανησυχίες και οι φόβοι τους είναι χρήσιμο να μπαίνουν στο μικροσκόπιο.

Λίγα λόγια για τη χώρα

Το Κατάρ, που έχει εξαγοράσει την ιστορική ποδοσφαιρική Παρί Σεν Ζερμαίν, που ενεπλάκη στρατιωτικά στο πλευρό των Δυτικών στη Λιβύη και που κέρδισε τη διοργάνωση του Παγκόσμιου Πρωταθλήματος Ποδοσφαίρου το 2022, είναι ένα μικροσκοπικό κράτος 11.437 τετραγωνικών χιλιομέτρων επί του Περσικού κόλπου, απέναντι απ το Ιράν. Το Κατάρ είναι εμιράτο και κέρδισε την ανεξαρτησία του μόλις το 1971. Ο πληθυσμός του υπολογίζεται σε 1,5 εκατομμύρια κατοίκους εκ των οποίων μόνο οι 300.000 είναι Καταριανοί, ενώ οι υπόλοιποι είναι μετανάστες. Διαθέτει το υψηλότερο κατά κεφαλήν εισόδημα του πλανήτη. Οι Καταριανοί δεν καταβάλουν φόρους, δεν πληρώνουν εισιτήρια στις δημόσιες συγκοινωνίες, ούτε εισφορές και νοσήλεια στο εθνικό σύστημα υγείας που είναι παντελώς δωρεάν. Πολύ απλά δεν χρειάζεται καν να εργάζονται, καθότι έχουν τα χέρια των μεταναστών γι αυτό.

Το έδαφός του Κατάρ είναι παντελώς άνυδρο, η χώρα δεν έχει ούτε λίμνες ούτε ποτάμια, πολύ μικρές ετήσιες βροχοπτώσεις και οι θερμοκρασίες το καλοκαίρι κειμένονται μεταξύ 40 και 50 βαθμούς Κελσίου. Αναγκάζεται να εισάγει το μεγαλύτερο μέρος των τροφίμων του όπως βλέπουμε στον πίνακα που ακολουθεί, ενώ το πόσιμο νερό του το αντλεί εξ ολοκλήρου από τον Περσικό κόλπο και στη συνέχεια το αφαλατώνει.

food import

Σημειώστε στον πίνακα που ακολουθεί, τα κράτη με τις υψηλότερες πιθανότητες να «διψάσουν» στο μέλλον:  Το Κατάρ βρίσκεται δεύτερο, ενώ το σύνολο των κρατών είναι,  εξαιρουμένης της Υεμένης, μέλη του ΟΠΕΚ. Ειρρήσθω εν παρόδω, το σύνολο των κρατών του Περσικού είναι αντίθετα στην ανάπτυξη πυρηνικής ενέργειας από την Τεχεράνη για τον απλούστατο λόγο ότι η πυρηνική ενέργεια είναι εξαιρετικά υδροβόρα. Με άλλα λόγια, ένα πυρηνικό εργοστάσιο πρέπει εκ των πραγμάτων να λειτουργήσει είτε κοντά σε λίμνη, είτε κοντά σε θάλασσα… Καθότι αφορά το Ιράν, οι επιλογές είναι είτε η Κασπία που εξατμίζεται διαρκώς και τα αποθέματά της έχουν μειωθεί κατά , είτε ο Περσικός κόλπος. Το Ιράν όμως δεν έχει αυτοκτονικές τάσεις. Τα νερά της Κασπίας, της μεγαλύτερης κλειστής θάλασσας του πλανήτη με 7.000 χλμ ακτογραμμή είναι 3 φορές λιγότερο αλμυρά από το θαλασσινό νερό. Διασφαλίζοντας πόσιμο νερό στην Περσία, η Κασπία θα μείνει προστατευμένη από την πυρηνική ενέργεια –αν και η Θάλασσα είναι ήδη πεδίο εξόρυξης πετρελαίου και φυσικού αερίου-, με αποτέλεσμα η μόνη γεωγραφική επιλογή της Τεχεράνης να παραμένει ο Περσικός κόλπος.

Ένα όμως πυρηνικό ατύχημα τύπου Θρι Μάιλ Άιλαντ-Τσέρνομπιλ-Φουκουσίμα, θα καταστήσει τον Περσικό ακατάλληλο για άντληση νερού και αφαλάτωση για όλα τα κράτη της αραβικής χερσονήσου.

(Περισσότερα για την γεωπολιτική των υδάτινων πόρων και τις προκλήσεις που δημιουργεί σε παγκόσμιο, αλλά και τοπικό επίπεδο, θα διαβάσετε στο μεγάλο μας αφιέρωμα στον «κυανού χρυσό» που ετοιμάζουμε).

water stress

Σήμερα όμως, όλα φαίνονται παραδεισένια ή σχεδόν παραδεισένια, και ο βασικός λόγος πίσω απ’ αυτή την ονειρική εικόνα και πίσω από την γεωοικονομική βαρύτητα αυτού του εμιράτου είναι απλός: πετρέλαια και το 1/3 των παγκόσμιων αποθεμάτων φυσικού αερίου. Η γεωλογία επιτρέπει στο Κατάρ να διαθέτει το 12ο μεγαλύτερο εθνικό επενδυτικό φορέα του κόσμου, την QIA (Qatar Investment Authority),της οποίας τα αποθεματικά, σύμφωνα με έρευνα της Sovereign Wealth Fund Institute που έγινε το 2012, εκτιμώνται σε περίπου 115 δισεκατομμύρια δολλάρια. Σε κάθε περίπτωση το «θορυβώδες» Κατάρ βρίσκεται πίσω από το 7ο στη λίστα Κουβέιτ, το 2ο στη λίστα Άμπου Ντάμπι, και αρκετά πίσω από τον υπ αριθμόν 1 της σχετικής κατάταξης Global, του νορβηγικού δηλαδή «ΙΚΑ», του οποίου τα αποθεματικά εκτιμώνται από την Sovereign Wealth Fund Institute  στα 660 δις δολλάρια.

QIA

Όμως δεν είναι μόνο η γεωλογική διάσταση που πρέπει να λάβει κανείς υπόψη όταν σκέφτεται το Κατάρ. Η γεωγραφική του θέση είναι εξίσου ιδιαίτερη, και εξηγεί, όπως θα δούμε παρακάτω, και μερικές από τις κινήσεις του εμιράτου στη διεθνή πολιτική σκηνή. Η μεγάλη ανησυχία και ο φόβος των Καταριανών είναι διττή: αφενός η διατήρηση της ανεξαρτησίας τους, αφετέρου η επιβίωσή τους ανάμεσα σε δύο μεγαθήρια, την Σουνιτική Σαουδική Αραβία, και το Σιιτικό Ιράν.

Είναι αυτή η διαρκής μέριμνα και αγωνία για διασφάλιση της επιβίωση τους «σε περίπτωση που…», που σπρώχνει του εμίρηδες του Κατάρ σε μια συνεχή αναζήτηση συμμάχων, συνεταίρων, διαμεσολαβητών, συμμέτοχων και συμβούλων από τις ΗΠΑ μέχρι την Κίνα, κι από τη Γαλλία, την Ισπανία, την Αγγλία μέχρι την Ελλάδα, το Λίβανο, ή την Αυστραλία.

Σημαντικός μοχλός διπλωματίας και εξωτερικής πολιτικής σ’ αυτή τη στρατηγική είναι ο τηλεοπτικός, παγκοσμίου φήμης, σταθμός, Αλ Τζαζίρα. Τηλεοπτικός σταθμός που καλύπτει όλα τα σημεία του πλανήτη εκτός από το Κατάρ το ίδιο! Μπορεί να ισχυρίζεται το Καταριανό Αλ Τζαζίρα  ότι είναι η φωνή της ανεξαρτησίας και το αντίπαλο δέος του CNN ή του BBC στη Δύση, όμως πρόσφατα ντοκουμέντα από την Wikileaks καταδεικνύουν πως το τηλεοπτικό κανάλι φροντίζει να καλύπτει την τρέχουσα ειδησεογραφία, ταυτόχρονα όμως και τα συμφέροντα των Καταριανών ιδιοκτητών του.

Η πολιτική στο Κατάρ

Η παραίτηση ή πώς διασφαλίζεται η δυναστική συνέχεια 

diadoxi

Ο υιός, Σείχης Ταμίμ μπιν Χαμάντ αλ Θάνι (αριστερά) και ο παραιτηθείς εκ του θρόνου πατήρ Χαμάντ μπιν Καλίφα αλ Θάνι (Πηγή Ρώυτερς/Fadi Al-Assaad)

Η μόλις λίγων 24ώρων και πρωτοφανής για τα αραβικά δεδομένα εκούσια παραίτηση του γηραιού και με προβλήματα υγείας Σείχη Χαμάντ μπιν Καλίφα αλ Θάνι υπέρ του αγαπημένου του γιού και σπουδασμένου στα Βρετανικά πανεπιστήμια, 33χρονου Ταμίμ αλ Θάνι δημιουργεί νέα δεδομένα στον Περσικό κόλπο. Στα μικρά, αλλά ζάπλουτα μοναρχικά κράτη του Περσικού είθισται οι μονάρχες να φεύγουν απ τη ζωή πάνω στο θρόνο. Έτσι η  κίνηση αυτή του Κατάρ έχει μεγαλύτερη πραγματική και συμβολική σημασία με πιθανό αντίκτυπο στον ευρύτερο αραβικό κόσμο: δεδομένου ότι πολλές από τις κοινωνικές αναταραχές και τις «ανοίξεις» που συγκλόνισαν τα δύο τελευταία χρόνια μια σειρά μουσουλμανικών κρατών της Μεσογείου και της Μ. Ανατολής ήταν μια έκφραση δυσφορίας των νεώτερων σε ηλικία εναντίον γηρασκόντων ηγετών και καθεστώτων, η ενθρόνιση του 33χρονου αλ Θάνι είναι ένα ισχυρό μήνυμα. Σημειωτέον, ο οικειοθελώς αποχωρήσας Εμίρης Χαμάντ μπιν Καλίφα είχε εκθρονίσει τον πατέρα του σ ένα ανέμακτο πραξικόπημα το 1995 ενώ αυτός έκανε διακοπές στην … Ελβετία. Τοιουτοτρόπως και αυτός είχε εκθρονίσει τον ξάδελφό του το 1972.

Μαζί με τον Χαμάντ μπιν Καλίφα αποσύρθηκε και ο Πρωθυπουργός και ΥΠΕΞ του Κατάρ, Σείχης Χαμάντ μπιν Τζασίμ αλ Θάνι. Οι δύο αυτοί άνδρες ανέβασαν το μικροσκοπικό Κατάρ σε παγκόσμιας εμβέλειας πρωταγωνιστή τις δύο τελευταίες δεκαετίες.

Τί αναμένεται από δω και πέρα;

  • Ο νέος Σείχης αναμένεται να ακολουθήσει την ίδια με τον πατέρα του εσωτερική πολιτική της χώρας, τόσο σε κοινωνικό όσο και σε οικονομικό επίπεδο, μεσο-μακροπρόθεσμα.
  • Η νέα κυβέρνηση ξεκίνησε με ορισμένα λαικιστικά μέτρα για να κατευνάσει την κοινωνική δυσφορία και να προλάβει τυχόν αναταραχές, αλλά σύντομα θα επιστρέψει στο μοντέλο business as usual.
  • Ορισμένες από τις πιο παράδοξες ή και αλλοπρόσαλλες διπλωματικές πρωτοβουλίες του Κατάρ μάλλον θα περιοριστούν, υπέρ μιας πιο ρεαλιστικής και προσεκτικής εξωτερικής πολιτικής

Πράγματι ο νέος Σείχης φαίνεται πως θα ξεκινήσει με το να δώσει έμφαση στην ισχυροποίηση της εξουσίας του στο εσωτερικό της χώρας, αφήνοντας στην άκρη για την ώρα την υπερβολικά εξωστρεφή κι επιθετική εξωτερική πολιτική του Εμιράτου. Ναι μεν η καταριανή εξωτερική πολιτική δεν αναμένεται να τροποποιηθεί επί της ουσίας, όμως αναμένεται από  πολλούς αναλυτές πως θα υπάρξει νέο ύφος εξουσίας, πράγμα που πιστοποιείται και από την αποχώρηση του πρωθυπουργού/ΥΠΕΞ Χαμάντ μπιν Τζασίμ. Πιο συγκεκριμένα, η νέα κυβέρνηση θα αναδιπλωθεί σε σχέση με την εμπλοκή της στο δράμα της Συρίας, ενώ θα προσπαθήσει αντίθετα να εμβαθύνει τις συνεργασίες της με τα άλλα κράτη του Περσικού.

Άυριο στο Β’ Μέρος:

Aνάλυση και ΣΥΝΕΠΕΙΕΣ της αλλαγής φρουράς σε επίπεδο εξωτερικής πολιτικής του Κατάρ και τι καθορίζει τις επενδύσεις του.

Advertisements
Σχόλια
  1. Ο/Η Νέμεσις λέει:

    Για πολυ ψαγμενους το αρθρο… Περιμενω το Β μερος!

  2. Ο/Η Kώστας λέει:

    Πολύ ενδιαφέρον άρθρο. Ανεβάστε και το άλλο μέρος να έχουμε ολοκληρωμένη εικόνα!!

  3. […] μας απασχόλησε αλλά αφιερώσαμε 2 άρθρα επ’ αυτού ( Qatar…(α) και Qatar…(α) Μἐρος Β’). Δε λέω πως κανείς δεν […]

Η γνώμη σας;

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s